Cüruf, cevherlerin veya geri dönüştürülen malzemelerin yüksek sıcaklıkta işlendiği metalürjik süreçlerde ortaya çıkan yan üründür. Genellikle metalden ayrılan mineral bileşenleri içerir; bileşimi fırına verilen malzemelere, akılara, yakıta ve işlem koşullarına bağlıdır. Bu nedenle cüruf tek ve sabit özellikleri olan bir malzeme değil, farklı kimyasal ve mineralojik özellikler gösterebilen ürünler grubudur. Özellikleri değerlendirilirken üretim kaynağı ve soğuma koşulları önem taşır.[1][2]
Oluşumu ve özellikleri
Demirli cüruflara yüksek fırın, çelik üretimi ve ferrometal üretimi sırasında oluşan türler dahildir. Bazı demirli cüruflarda kalsiyum ve silisyum bileşikleri yaygınken, demir dışı metal üretiminden gelen cürufların bileşimi farklılaşabilir. Mineral yapıda olivin grubu mineraller, spineller ve cam görülebilir; diğer fazlar da sürece göre değişir. Erimiş malzemenin soğuma hızı ve bileşimi, oluşan mineral fazlarını ve dokuyu etkiler. Hızlı soğuma camımsı veya granüle yapıların oluşmasına katkıda bulunabilir.[1]
Kullanım ve çevresel değerlendirme
Bazı cüruf türleri, özellikleri uygun olduğunda yapı agregası veya çimento üretiminde hammadde olarak kullanılabilir. Örneğin USGS’nin değerlendirmesine göre kristalli demirli cüruf agregada, granüle camımsı cüruf ise çimentoda değerlendirilebilir. Ancak bir kullanımın uygunluğu cürufun türüne ve fiziksel-kimyasal özelliklerine bağlıdır; bütün cürüflere aynı kullanım biçimi uygulanamaz. Su ile etkileşim sonucunda bazı cürüflardan elementler çözünebilir veya çevrede asitlik ya da alkalilik değişebilir. Tane boyutu, gözeneklilik, mineralojik yapı ve alan koşulları çevresel davranışı etkiler. Dolayısıyla cüruf, niteliğine göre kullanılabilir bir ikincil kaynak ya da çevresel yönetim gerektiren bir yan ürün olabilir.[1][2]