Cıva, simgesi Hg ve atom numarası 80 olan, oda sıcaklığında sıvı bulunan metalik bir elementtir. Gümüş renkli, yoğun bir sıvıdır. Hg simgesi, elementin Latince adı hydrargyrumdan gelir; bu ad “sıvı gümüş” anlamına dayanır. Cıva oda sıcaklığında sıvı olan az sayıdaki element arasındadır. [1][2]
Özellikleri ve doğadaki bulunışı
Cıva doğada nadiren element halinde bulunur; başlıca cevheri, cıva sülfür minerali zinoberdir. Zinober ısıtıldığında cıva buharı elde edilir ve buhar yoğunlaştırılarak metal ayrıştırılabilir. Cıva altın ve gümüş gibi bazı metallerle birleşip amalgam oluşturur; bu özellik geçmişte cevherlerden altın kazanımında kullanılmıştır. [1][2]
Cıva çevrede elementel, inorganik ve organik biçimlerde bulunabilir. Bunların davranışları ve insanlara ulaşma yolları aynı değildir. Elementel cıva döküldüğünde küçük damlacıklara ayrılabilir ve oda sıcaklığında buharlaşabilir. Doğal kaynakların yanı sıra kömür yakılması, cevher madenciliği ve bazı endüstriyel faaliyetler çevreye cıva salabilir. [2]
Kullanımı ve çevresel etkileri
Cıva geçmişte termometre, barometre, floresan lamba, pil ve elektrik anahtarlarında kullanılmıştır. Toksisitesi nedeniyle bu kullanımların bir bölümü azaltılmış veya başka teknolojilerle değiştirilmiştir; ancak cıva içeren bazı ürünler hâlâ mevcuttur. [1][2]
Atmosferde taşınan cıva toprağa ve suya çökelebilir. Sucul ortamlardaki mikroorganizmalar cıvanın bir bölümünü metilcıvaya dönüştürebilir; bu bileşik besin zincirinde birikebilir. İnsanlar metilcıvaya çoğunlukla kirlenmiş balık ve deniz ürünlerini tüketerek, elementel cıva buharına ise solunum yoluyla maruz kalabilir. Bu nedenle cıvanın etkileri değerlendirilirken kimyasal biçimi ve maruz kalma yolu birbirinden ayrılmalıdır. [2]