CAPTCHA, çevrim içi bir işlemde insan kullanıcıları otomatik yazılımlardan ayırt etmeyi amaçlayan, bilgisayar tarafından oluşturulup değerlendirilen sınamaların genel adıdır. Adı, bu amacı tanımlayan İngilizce ifadenin baş harflerinden oluşur. Terim 2000 yılında Carnegie Mellon Üniversitesi araştırmacıları tarafından ortaya konmuştur. Geleneksel örneklerde kullanıcıdan bozulmuş bir görüntüdeki harfleri okuyarak yanıt vermesi istenir.[1]
ÇALIŞMA MANTIĞI
Yaklaşım, insanlar için görece kolay olduğu düşünülen bir görevin otomatik programlar bakımından daha zor olmasına dayanır. Görüntüdeki karakterleri tanıma, nesneleri ayırt etme veya sesli bir içeriği çözme gibi görevler kullanılabilir. Sistem yanıtı değerlendirerek kayıt, yorum gönderme ya da benzeri bir işlemin sürdürülmesine karar verir. Bu sınama, kişinin gerçek kimliğini belirlemekten farklı bir işlev görür.[1][2]
İlk kullanım alanları arasında otomatik hesap açma, yorum alanlarına istenmeyen mesaj gönderme ve çevrim içi oylamalarda yazılımla tekrarlanan işlemleri sınırlandırma bulunur. Ancak uygulamanın güvenliği yalnız sorunun görünümüne bağlı değildir. Yanıtın istemciye açık biçimde gönderilmesi veya aynı çözümün tekrar kullanılabilmesi, sınamanın amacını bozan uygulama kusurlarıdır.[1]
ERİŞİLEBİLİRLİK
Görsel sınamalar, görme engeli ya da bazı okuma güçlükleri bulunan kullanıcılar için engel oluşturabilir. Sesli seçenekler de işitme kaybı, işitsel işlemleme güçlüğü veya gürültülü ortamlar bakımından sorun yaratabilir. W3C'nin konuyla ilgili incelemesi, farklı duyusal biçimler sunmanın ve etkileşim gerektirmeyen alternatifleri değerlendirmenin önemini ele alır; tek bir sınamanın bütün kullanıcılar için eşit derecede kullanılabilir olduğu varsayılamaz.[2]
SINIRLARI
Otomatik tanıma yöntemleri geliştikçe belirli CAPTCHA türlerinin ayırt etme gücü azalabilir. Bu nedenle başarılı bir sınama sonucu, sistemin bütünüyle güvenli olduğunun kanıtı değildir. Etkileşimsiz veya davranışa dayanan yaklaşımlar kullanıcı üzerindeki yükü azaltabilir; buna karşılık veri toplama ve mahremiyet yönünden ayrıca değerlendirilmeleri gerekir. CAPTCHA, erişilebilirlik ve güvenliğin birlikte ele alındığı bir tasarım problemidir.[2]