Ceviz, cevizgiller (Juglandaceae) familyasındaki Juglans cinsi ağaçların meyvesi ve yenilebilir tohumu için kullanılan addır. Gıda amacıyla yaygın yetiştirilen türlerden biri adi cevizdir (Juglans regia). Kew Kraliyet Botanik Bahçeleri bu türün doğal yayılışını Türkiye’nin kuzeydoğu ve doğusundan Lübnan’a ve Batı Himalaya’ya uzanan bölge olarak kaydeder [1]. Türkçedeki “ceviz” adı günlük kullanımda çoğunlukla bu türün yenilebilir tohumunu anlatır; cins içinde başka türler de bulunur.
Ağaç ve meyve
Adi ceviz, ılıman kuşakta yetişen yaprak döken bir ağaçtır. Meyvenin dışındaki etli yeşil kısım, sert ve odunsu iç kabuğu sarar; içteki tohum yenir. Oregon State Üniversitesi bitki tanıtımında Juglans regia meyvesini ticari ceviz olarak tanımlar ve ağacın yaprak, meyve ve yetişme özelliklerini açıklar [2]. Ticari yetiştiricilikte farklı çeşitler kullanılır; ürün özellikleri çeşide ve yetişme koşullarına göre değişebilir [2].
Kullanımı ve ekolojik özellikleri
Ceviz içi taze veya kurutulmuş olarak yenir; yemeklerde ve hamur işlerinde de kullanılır. Ceviz ağaçları gıda dışında odunları için de değerlendirilebilir [1][2].
Ceviz türlerinin bitkilerle etkileşimine ilişkin genellemeler dikkatle yapılmalıdır: juglon bileşiğinin miktarı ve etkisi türe ve çevre koşullarına göre farklılaşır. Penn State Extension, adi cevizin (J. regia) juglon ürettiğini ancak kara ceviz (J. nigra) ve butternut gibi türlere kıyasla daha düşük düzeyde olduğunu bildirir. Hassas bitkilerde görülebilecek etkilerin temas, toprak ve yetişme koşullarına bağlı olduğunu da vurgular [3]. Bu nedenle ceviz ağacının yakınındaki her bitkinin mutlaka zarar göreceği sonucu çıkarılamaz. Ceviz, hem bir bitki cinsini hem de yaygın gıda ürününü ifade eden bir addır; bu metin özellikle adi ceviz türüne odaklanır.