Chinampa, Meksika Vadisi’ndeki sulak alanlarda tarım için oluşturulan yükseltilmiş arazi parçası ve bu parçaları kanallarla birleştiren üretim sistemidir. Günümüzde özellikle Xochimilco, Tláhuac ve Milpa Alta çevresiyle anılır. Mexica döneminde geniş ölçekte kullanılmış olsa da, Meksika Havzası’nda bilinen en eski chinampa kalıntıları daha önceye, Xaltocan’daki Erken Postklasik döneme (900–1200) tarihlenir. [1][2]
Yapısı ve tarımsal işleyişi
Chinampalar genellikle göl tabanındaki tortu, bitki artıkları ve dallar kullanılarak yükseltilmiş dar tarlalardı; kanallar parsellerin çevresinden geçerdi. INAH’ın aktardığı yapım örneklerinde, sığ göl alanından çıkarılan turba taban oluşturuyor, üzerine bitkisel malzeme ekleniyor ve kenarlara ahuejote dalları dikiliyordu. Kökleri toprağı tutmaya yardımcı olan bu söğütler, araziyi çevreleyen kanalların ve tarlaların düzeninin parçasıydı. FAO, chinampa sisteminde çoklu ekim ve ürün değişiminin yanı sıra, kanallardan çıkarılan organik maddelerin toprağa katılmasını da tanımlar. [2][3]
Tarihsel ve güncel önemi
Chinampalar yalnızca ekim alanları değil, su yollarıyla birbirine bağlanan bir sulak alan peyzajının parçalarıydı. Kanallar sulama ve ulaşım işlevi görebiliyor; teknelerle ürün ve insan taşınabiliyordu. FAO bu sistemi tarımsal üretim, yerel bilgi ve sulak alan ekolojisini bir arada barındıran bir miras sistemi olarak kaydeder. [2] UNESCO, Xochimilco’daki kanalları ve yapay adaları, Azteklerin elverişsiz bir çevrede yaşam alanı kurma çabasının izleri arasında değerlendirir. [4] Chinampa tarımı günümüzde de Xochimilco ve çevresinde sürdürülmektedir; ancak tarihsel örneklerin yapısı ve kullanımı her yerde aynı değildi. Bu nedenle “chinampa” tek tip bir tarla biçiminden çok, yerel koşullara uyarlanmış bir üretim geleneğini anlatır. [1][2]