Coriolis etkisi, dönen bir referans sisteminde hareket eden cisimlerin yolunun, bu sistem içindeki gözlemciye eğrilmiş görünmesidir. Dünya’da bu görünür sapma gezegenin kendi ekseni çevresindeki dönüşüyle ilişkilidir. Hesaplamalarda, dönen çerçevede hareketi açıklamak için Coriolis kuvveti adı verilen görünür kuvvet terimi kullanılır; bu, cisme temas ederek iten ayrı bir kuvvet değildir. [1][2]
Yönü ve etkili olduğu ölçek
Dünya üzerinde hareket eden hava ve su, Kuzey Yarımküre’de hareket yönünün sağına, Güney Yarımküre’de ise soluna sapmış görünür. Bu sapma, hava dolaşımı ile okyanus yüzey akıntılarının yönünü etkileyebilir. [1][2] Coriolis etkisi geniş alanlarda ve uzun mesafelerde hareket eden akışlarda önem kazanır. Günlük ölçekte küçük hareketlerde ise başka koşullar baskın olabilir. NOAA, lavabodaki suyun dönüş yönünü bu etkiye bağlamanın doğru olmadığını; kabın biçiminin ve suyun başlangıç hareketinin belirleyici olduğunu açıklar. [3]
Atmosfer ve okyanuslarda
Rüzgârlar, atmosferde basınç farklarıyla oluşan hava hareketlerini etkiler; Dünya’nın dönüşü bu hareketlerin yön değiştirmesine katkı verir. Rüzgârlar ayrıca okyanusun yüzey akıntılarını sürükler ve bu akıntıların yönü Coriolis etkisiyle değişebilir. [1][2] Büyük ölçekli alçak basınç sistemlerinde etki, hava akımının dönme yönüne katkıda bulunur. Tropikal siklonlarda da rol oynar; ancak tek başına fırtına oluşturmaz. NOAA’ya göre, alçak basınç çevresine yönelen hava akımları yarımküreye göre farklı yönlerde saparak siklonun dönmesine katkı sağlar. [3] Bu nedenle Coriolis etkisi, hava ve okyanus dolaşımını açıklayan etmenlerden biridir; basınç, rüzgâr, suyun özellikleri ve kıyıların konumu gibi diğer etmenlerin yerine geçmez. [1][2]