Değerlik, farklı disiplinlerde farklı anlamlarda kullanılan bir terimdir. Kimyada atomların birleşme kapasitesiyle; dilbilimde ise sözcüklerin, özellikle eylemlerin, başka dilsel ögelerle kurduğu ilişkilerle ilgilidir. Bu alanlardaki kullanımlar birbirine benzetilse de aynı kavram değildir. Kimyadaki değerlik, oksidasyon basamağıyla da özdeş değildir. [1][2][3]
Kimyada değerlik
IUPAC, değerliği bir atomla veya parçayla birleşebilecek ya da onun yerini alabilecek tek değerli atomların en yüksek sayısıyla tanımlar. Tanım tarihsel olarak hidrojen veya klor gibi atomlara dayanır. Değerlik, bir elementin bileşiklerdeki bağlanma kapasitesini açıklamak için kullanılır; ancak bunu her kimyasal duruma uygulanabilen basit bir bağ sayısına indirgemek yanıltıcı olabilir. Oksidasyon basamağı ise atomun bağ elektronlarının belirli kurallarla atanmasına dayalı, ayrı bir kavramdır. Dolayısıyla iki terimin bir bileşikte aynı sayısal değeri vermesi, aynı şeyi anlattıkları anlamına gelmez. [1][2]
Dilbilimde değerlik
Dilbilimde değerlik, bir yüklemin, çoğunlukla bir eylemin, hangi katılımcı konumlarını açtığını ve hangi ögelerle birleşebildiğini anlatır. “Uyumak” gibi bir eylem özneyle kurulabilirken, “vermek” eylemi veren, verilen şey ve alıcı gibi katılımcıları içeren bir yapıda kullanılabilir. Değerlik incelemesi, bu katılımcıların sayısının yanı sıra cümledeki biçimlerini ve anlamsal rollerini de ele alabilir. Türkçe eylemler üzerine yapılan derlem-temelli çalışma, değerlik kuramını eylemlerin üye yapılarını ve üyelerin anlambilimsel özelliklerini sözlüksel açıdan ele alan bir yaklaşım olarak açıklar. Dilbilimde terimin kullanımı yalnızca eylemlerle sınırlı olmayabilir; bazı dilbilgisi yaklaşımları adlar gibi başka sözcük türlerini de inceler. [3][4]