Değerlik kabuğu elektron çifti itmesi (VSEPR), molekül veya çok atomlu iyonların yaklaşık biçimini tahmin etmek için kullanılan bir kimya modelidir. Model, merkez atom çevresindeki elektron bölgelerinin itişmeyi azaltacak biçimde birbirinden uzaklaşarak düzenlendiği varsayımına dayanır. Bağ elektronları ve yalnız elektron çiftleri bu değerlendirmeye katılır [1][2].
Elektron bölgeleri ve geometri
Uygulamada önce Lewis yapısında merkez atom belirlenir, ardından çevresindeki elektron bölgeleri sayılır. Temel VSEPR sayımında tekli, ikili veya üçlü bağların her biri bir bölge; her yalnız çift de bir bölge kabul edilir. İki bölge doğrusal, üç bölge üçgen düzlemsel, dört bölge tetrahedral elektron düzenine karşılık gelir. Beş bölgede üçgen çift piramit, altı bölgede oktahedral düzen temel örneklerdir [1].
Elektron geometrisi, bütün elektron bölgelerinin düzenini anlatır; molekül geometrisi ise atom çekirdeklerinin oluşturduğu biçimi tanımlar. Bu yüzden iki terim her zaman aynı yapıyı tarif etmez. Su molekülünde oksijen çevresinde iki bağ bölgesi ve iki yalnız çift vardır. Dört bölgenin elektron düzeni tetrahedral kabul edilir; yalnız çiftler atom olmadığından molekül geometrisi açısaldır [2].
Modelin kullanımı ve sınırları
Yalnız çiftler uzayda bağ çiftlerinden farklı ölçüde yer kaplayabilir ve bağ açılarını ideal geometriden saptırabilir. Bu nedenle VSEPR, özellikle temel molekül geometrilerini düzenli biçimde tahmin etmekte yararlıdır. Ancak model yaklaşık bir öngörü aracıdır; elektron yapısının ayrıntılı nicel hesabı ya da deneysel ölçümü değildir. Daha karmaşık bağlanma durumlarında tek başına yeterli açıklama sağlamayabilir. VSEPR ile bulunan biçim, kimyasal yapıyı anlamaya yardımcı olur; kesin geometrik ölçü olarak yorumlanmamalıdır [1][2].