Denizaltı kanyonu, deniz tabanına oyulmuş, dar ve dik yamaçlı bir kanal ya da vadi biçimindeki yer şeklidir. Kanyonlar çoğunlukla kıta kenarlarında görülür; bazıları kıyıya yakın başlarken bazıları geniş kıta sahanlıklarında karadan çok uzakta bulunur. Uzunlukları, derinlikleri ve biçimleri yerel jeolojiye ve oluşumlarından sonra etkili olan süreçlere göre değişir. [1]
Oluşumu ve tortul taşınım
Kanyonların oluşumunu tek bir süreç açıklamaz. Kıta yamacındaki kararsız tortulların kayması veya çökmesi, deniz tabanında yarıntılar ve diklikler yaratabilir. Bu izler zamanla genişleyip derinleşebilir. Buzul çağlarında deniz seviyesi düştüğünde, akarsular kıta sahanlığının daha ilerisine ulaşmış; bazı büyük kanyonların oluşumuna veya büyümesine katkıda bulunmuştur. [1]
Deprem, yamaç çökmesi veya başka jeolojik bozulmalar tortulu suyun yoğunluğunu artırıp bulanık akıntıları başlatabilir. Yokuş aşağı ilerleyen bu akıntılar tortu aşındırıp taşıyarak deniz tabanını şekillendirebilir; akış yavaşladığında taşıdıkları malzemeyi daha aşağıda biriktirebilir. Bu süreçlerin her kanyonun gelişimindeki payı aynı değildir. [2]
Ekolojik ve bilimsel önem
Kanyonların duvarları, tabanları ve akıntı koşulları çevredeki deniz tabanından farklı yaşam alanları yaratabilir. Bazı kanyonlarda derin deniz mercanları ve başka dip canlıları bulunur; NOAA, kimi kanyon topluluklarının çevredeki derin deniz habitatlarına göre daha çeşitli ve üretken olabildiğini belirtir. Ancak bu özellik her kanyonda aynı ölçüde görülmez. [1]
Kanyonlar tortul taşınımı, kıta kenarlarının jeolojik gelişimi ve deniz tabanı ekolojisi bakımından incelenir. Bir kanyonun haritalanması ve süreçlerinin anlaşılması, yalnızca biçimini değil, tortunun nereden gelip nereye taşındığını da değerlendirmeyi gerektirir. [1][2]