Derişim, bir karışımdaki bileşenlerin miktarını karışımın tamamına göre nicel olarak ifade eder. IUPAC, terimi karışım hacmine dayanan kütle, madde miktarı, hacim ve tanecik sayısı derişimlerini kapsayacak biçimde kullanır. Çözeltilerde ise çoğunlukla çözünen bileşenin göreli miktarı anlatılır. Derişim türü belirtilmeden tek bir sayı, ölçümün neyi ifade ettiğini her zaman açıklamaz. [1]
Çözeltilerde yaygın ölçüler
- Molarite: Çözünenin mol miktarının çözelti hacmine oranıdır; mol/L birimiyle ifade edilir. [2]
- Kütle derişimi: Bileşen kütlesinin çözelti hacmine oranıdır. [1]
Kütlece yüzde, hacimce yüzde ve ppm gibi başka gösterimler de kullanılır. Bu ölçüler farklı pay ve paydalara dayandığından birbirinin yerine gelişigüzel kullanılamaz. OpenStax, molariteyi belirli hacimdeki çözelti başına çözünen molü olarak tanımlar; ayrıca seyrek çözeltilerde ppm ve ppb gibi birimlerin kullanılabildiğini açıklar. [2]
Çözünen, çözeltide dağılan bileşendir; çözücü ise diğer bileşenlerin içinde çözüldüğü ortamdır. “Seyreltik” ve “derişik” sözcükleri göreli, nitel tanımlardır; kendiliklerinden sayısal değer veya birim belirtmezler. [2]
Molalite ve sıcaklık
Molalite, çözünenin mol miktarının çözücü kütlesine oranıdır ve genellikle mol/kg ile gösterilir. Molarite çözelti hacmine bağlı olduğu için hacmin sıcaklıkla değişmesinden etkilenebilir. Molalite kütleye dayandığından bu doğrudan hacim etkisine bağlı değildir. [3] Bu nedenle ölçü seçimi, karışımın niteliğine, kullanım amacına ve istenen karşılaştırmaya göre yapılır. IUPAC’ın farklı derişim türlerini ayırması, değerlerle birlikte hangi tanım ve birimin kullanıldığını vermenin önemini gösterir. [1][2]