Determinizm, belirli bir andaki dünyanın durumu ile doğa yasalarının, daha sonraki olayların nasıl gerçekleşeceğini zorunlu olarak belirlediğini savunan görüştür. Özellikle nedensel determinizm, olayları önceki koşullarla ilişkilendirir. Bu görüşün doğruluğu ile insan eylemlerine uygulanmasının sonuçları, metafizik ve bilim felsefesinde ayrı fakat bağlantılı tartışmalardır.[1]
YASA VE BAŞLANGIÇ KOŞULLARI
Determinist bir açıklamada yalnız geçmiş olayları sıralamak yeterli değildir; bu olaylardan hangi sonuçların çıkacağını belirleyen yasalar da gerekir. Aynı eksiksiz başlangıç durumu ve aynı yasalar altında farklı geleceklerin mümkün olmaması, görüşün temel ölçütüdür. Bu nedenle sıradan yaşamda bazı davranışların alışkanlıklarla açıklanması, tek başına evrenin bütünüyle determinist olduğunu göstermez.[1]
ÖNGÖRÜ VE KADERCİLİK
Determinizm, insanın geleceği hatasız hesaplayabilmesi anlamına gelmez. Başlangıç koşullarını ölçme güçlüğü, karmaşık hesaplamalar ve kaotik sistemlerde küçük farklılıkların büyümesi, öngörüyü sınırlayabilir. Kadercilikte ise belirli bir sonucun insan ne yaparsa yapsın gerçekleşeceği düşünülür. Determinizmde insanın kararı ve davranışı da olayların oluşumuna katılan nedenler arasında yer alabilir.[1]
ÖZGÜRLÜK TARTIŞMASI
Görüşün ahlaki sorumluluk üzerindeki etkisi konusunda uzlaşma yoktur. Katı determinist yaklaşımlar, eylemlerin kontrolümüz dışındaki nedenlerle belirlendiğini vurgulayarak özgürlük iddiasını sorgular. Bağdaşırcı yaklaşımlar ise özgürlüğü nedensellikten bütünüyle kopmak yerine kişinin kendi istekleri veya gerekçeleri doğrultusunda davranabilmesiyle ilişkilendirir. Böylece tartışma, olayların nedenleri kadar özgürlük kavramının nasıl tanımlanacağına da dayanır.[2]