Dezenformasyon, insanları yanıltmak veya yönlendirmek amacıyla yanlış ya da yanıltıcı bilginin bilinçli olarak yayılmasıdır. Kavramın tanımları arasında farklılıklar bulunmakla birlikte, yaygın kullanımda kasıt unsuru belirleyicidir. Bir kişinin yanlış olduğunu bilmeden aktardığı bilgi ile aldatma amacı taşıyan iletişim bu nedenle ayrı değerlendirilir.[1]
İLGİLİ KAVRAMLAR
UNESCO'nun kullandığı ayrımda misenformasyon, yanlış bilginin aldatma niyeti olmadan paylaşılmasını ifade eder. Dezenformasyonda ise yanıltma amacı vardır. Bilginin hatalı olması tek başına, onu paylaşan kişinin kasıtlı bir kampanyaya katıldığını göstermez; niyetle ilgili iddia ayrıca değerlendirilmelidir.[1]
Avrupa Konseyinin bilgi düzensizliği çerçevesi, doğru bilginin zarar vermek amacıyla kullanılmasını da ayrı bir tür olarak ele alır. Özel kalması gereken gerçek bilgilerin zarar verme amacıyla yayımlanması buna örnektir. Böylece doğruluk ve zarar verme amacı, aynı şeymiş gibi değerlendirilmeden birbirinden ayrılır.[2]
ÜRETİM VE YAYILMA
Dezenformasyonun incelenmesinde mesajı oluşturan aktörler, mesajın özellikleri ve onu yorumlayan alıcılar birlikte değerlendirilir. İçeriğin hazırlanması, medya ürününe dönüştürülmesi ve dolaşıma sokulması farklı aşamalardır. Aynı mesaj, bu aşamalarda farklı kişiler tarafından farklı amaçlarla kullanılabilir.[2]
Korku, öfke veya üstünlük duygusu uyandıran içeriklerin hızla paylaşılması, yayılmanın yalnızca bilgi aktarımıyla açıklanamayacağını gösterir. Toplumsal aidiyetler ve mevcut gerilimler, mesajın nasıl karşılanacağını etkileyebilir.[2]
DOĞRULAMA VE MEDYA OKURYAZARLIĞI
Yanlış iddiaların düzeltilmesi önemli olmakla birlikte, düzeltme her zaman ilk mesajın ulaştığı kişilere ulaşmayabilir. Kaynağın, bağlamın ve üretim amacının incelenmesi bu nedenle medya okuryazarlığının parçasıdır. Dezenformasyon araştırması, tek tek yanlış ifadeler kadar bunların dolaşıma girdiği iletişim ortamını da konu edinir.[2]