Dharma, Güney Asya kökenli dinî ve düşünsel geleneklerde düzen, doğru davranış, görev ve öğreti gibi anlamlar taşıyan bir kavramdır. Sanskritçe kökü, desteklemek ve ayakta tutmak düşüncesiyle ilişkilidir. Sözcüğün anlamı kullanıldığı geleneğe göre değiştiğinden, her bağlamda aynı Türkçe karşılıkla açıklanması güçtür. Hinduizmdeki kullanımlarıyla Budizmdeki kullanımları ortak bir sözcük tarihine dayansa da bütünüyle özdeş değildir.[1]
HİNDU GELENEKLERİNDE
Hindu düşüncesinde dharma, evrenin ve toplumsal yaşamın düzeniyle olduğu kadar kişinin davranışlarıyla da ilişkilendirilir. Doğru yaşama, dinî sorumluluk ve ahlaki yükümlülük kavramlarını bir arada taşıyabilir. Bütün insanlar için geçerli görülen ilkeler yanında, yaşamın belirli dönemleri ve tarihsel toplumsal konumlarla bağlantılı görevlerden de söz edilir. Bu farklı kullanımlar, dharmanın yalnızca bireysel bir inanç beyanı olmadığını gösterir.[1]
BUDİST GELENEKLERİNDE
Budizmde dharma, Pali dilindeki biçimiyle dhamma, başlıca Buda'nın öğretisini ifade eder. Buda ve sangha, yani dinî topluluk ile birlikte Üç Mücevher arasında yer alır. Öğretinin merkezinde yaşamın doyumsuzluğu ve ıstırapla ilişkisini inceleyen Dört Yüce Hakikat bulunur. Gelenek, Buda'nın ilk öğretimini Sarnath'ta açıkladığını anlatır.[2]
Budist dharma, ıstırabın nedenleriyle bunların sona erdirilmesine yönelik yol arasında bağlantı kurar. Sekiz Aşamalı Yol; anlayış, niyet, söz, eylem, geçim, çaba, farkındalık ve yoğunlaşma alanlarını kapsar. Bu çerçevede ahlaki davranış, zihinsel çalışma ve bilgelik birbirini tamamlar. Öğreti, duyusal hazlara sınırsız yönelmeyle aşırı çilecilik arasında bir Orta Yol olarak sunulur. Böylece dharma sözcüğü, yalnızca öğretilen görüşlere değil, bu görüşlerin yaşamın düzenlenmesindeki işlevine de gönderme yapar.[2]