Diyajenez, tortulun çökelmesinden sonra, metamorfizmaya geçişinden önce geçirdiği fiziksel, kimyasal ve biyolojik değişimleri kapsar. USGS terim sözlüğü bu değişimleri tortulun taşlaşması sırasında ve sonrasında gerçekleşen süreçler olarak tanımlar. Diyajenez, gevşek tortulun kayaca dönüşmesiyle sınırlı değildir; tortul kayaçların sonraki değişimleri de bu kavram içinde ele alınabilir. [1][2]
Başlıca süreçler
Gömülme sırasında üstteki tortulların ağırlığı sıkışmaya yol açabilir; bu, taneler arasındaki boşlukları azaltıp gözenek suyunun dışarı çıkmasına neden olabilir. Gözeneklerdeki akışkanlardan çöken mineraller taneleri çimentolayabilir. Çözünme, mineral değiştirme ve yeniden kristalleşme de diyajenez süreçleri arasında sayılır. Bu değişimlerin kapsamı kayaç türüne ve akışkanların bileşimine göre farklılaşır. [2][3] Mikroorganizmaların etkisi bazı ortamlarda gözenek suyu kimyasını değiştirerek mineral oluşumunu veya çözünmesini etkileyebilir. [3]
Jeolojik önemi
Diyajenez, tortul kayaçların mineral bileşimini, dokusunu ve gözenekliliğini değiştirebilir. USGS’nin kumtaşlarındaki diyajenez incelemesi, sıkışma ve mineral çimentolanmasının gözeneklilik ve geçirgenliği azaltabileceği örnekleri açıklar; çözünme gibi süreçler ise uygun koşullarda boşlukları değiştirebilir. Bu özellikler, kayaç içindeki akışkan dolaşımını ve tortul kayacın geçmişinin yorumlanmasını etkiler. [3] Süreçlerin sırası ve etkisi her kayaçta aynı değildir; tortulun bileşimi, gömülme geçmişi ve akışkan hareketi birlikte rol oynar. Diyajenez ile metamorfizma arasındaki sınır her durumda keskin olmayabileceğinden, sınıflandırma tek bir basınç veya sıcaklık ölçütüne indirgenmemelidir. Mineral ve doku kanıtları, kayaç tarihinin yorumlanmasında birlikte değerlendirilir. [2][3]