Doğaçlama, bir performansın ya da eylemin içeriğinin uygulanma sırasında oluşturulması veya değiştirilmesidir. Önceden hiçbir hazırlık yapılmadığı anlamına gelmez: icracılar öğrendikleri becerilerden, ortak kurallardan ve içinde bulundukları durumdan yararlanarak anlık seçimler yapabilir. Bu nedenle doğaçlamanın biçimi, alanına ve kullanılan yöntemlere göre değişir. Tiyatro ve müzikteki örnekleri, bu kavramın farklı uygulamalarını gösterir. [1][2]
Tiyatro ve müzik
Doğaçlama tiyatroda oyuncular sahneleri, karakterleri ve diyalogları performans sırasında kurar; bazı uygulamalarda izleyici önerileri başlangıç noktası olabilir. Kısa biçimli oyunlar birkaç dakikalık sahnelere, uzun biçimli oyunlar ise tek bir öncülden geliştirilen daha uzun sahnelere dayanabilir. Oyuncuların katkılarını birbirine bağlaması, önceden yazılmış bir senaryo olmadan ortak bir sahne yaratmalarını sağlar. [1]
Müzikte doğaçlama, icracının ezgi, ritim veya eşlik gibi öğeleri çalarken geliştirmesidir. Caz performanslarında müzisyenlerin doğaçlama soloları sık görülür; aynı parçanın farklı icraları, müzisyenlerin seçtiği yorumlar ve doğaçlama bölümler nedeniyle birbirinden ayrılabilir. Bununla birlikte doğaçlama yalnızca cazla özdeş değildir; müzikteki yeri ve biçimi türe göre değişir. [2][3]
Beceriler ve ortak çalışma
Doğaçlama becerisi, yalnızca hızlı karar vermekten ibaret değildir. Müzik eğitiminde doğaçlamayı değerlendiren çalışmalar, müzikal fikirlerle etkileşim kurma, fikirleri gruplama ve karşılaştırma, ayrıca sonraki adımı öngörme gibi yönleri ele alır. Bu çerçevede öğrenilmiş repertuvar ve müzikal dağarcık, yeni fikirlerin kurulmasına zemin sağlayabilir. [3]
Tiyatroda da oyuncular, sahne arkadaşlarının önerilerini dinleyip bunları geliştirerek ortak bir sahne oluşturur. Dolayısıyla doğaçlama, bütünüyle kuralsız hareket etmek yerine, belirli bir bağlam içinde karşılıklı katkılarla şekillenen bir üretim süreci olabilir. Uygulamanın amacı ve sınırları, performansın türüne göre belirlenir. [1][3]