Edip Ahmed Yükneki, Atebetü’l-hakāyık adlı eseriyle tanınan ve genellikle XII. yüzyıla tarihlenen Türk şair ve yazarıdır. Yaşamı hakkında doğrudan bilgi veren kayıtlar azdır; bu nedenle biyografisinin bazı ayrıntıları eserin sonuna eklenen manzumelerden ve daha sonraki kaynaklardan bilinir. Babasının Mahmud olduğu, Yüknek kasabasından geldiği ve kasabanın Taşkent yakınlarında bulunduğu bu ek kayıtlarda belirtilir. Yüknek’in kesin yeri belirlenememiştir. Doğuştan görme engelli olduğu bilgisi de sonradan eklenen kayıtlarda aktarılır; bunu şairin kendi anlatımı gibi sunmak doğru değildir. [1][2]
Yaşamı ve dönemi
Yükneki’nin yaşadığı çevre ve hayatının ayrıntıları kesin biçimde bilinmez. TDV İslâm Ansiklopedisi onu XII. yüzyıl şairi olarak tanıtır; dönemin Türk edebiyatı içindeki yeri, esas olarak günümüze ulaşan eseri üzerinden değerlendirilir. Eserin sonundaki bir manzumede yapıtın Karahanlı beyi Dâd Sipehsâlâr adına yazıldığı bildirilir. Biyografik bilgiyle sonraki rivayetleri birbirinden ayırmak, onun hakkında kesin olmayan ayrıntıları ihtiyatla aktarmayı gerektirir. [1]
Atebetü’l-hakāyık
Arapça adı “hakikatlerin eşiği” anlamına gelen Atebetü’l-hakāyık, Karahanlı Türkçesiyle yazılmış manzum bir öğüt kitabıdır. Bilgi ve bilgisizliğin sonuçları, dilin kullanımı, cömertlik, alçak gönüllülük ve dünyanın geçiciliği eserin işlediği konular arasındadır. Dini ve ahlaki öğütler veren yapıt, biçim ve dil özellikleriyle erken Türk edebiyatının incelenmesinde de önem taşır. Eserin yazılış tarihi ve yeri kesin değildir; bilinen nüshalar arasında metin ve yazı bakımından farklılıklar vardır. [1][2]