Elektrofor, sürtünmeyle yüklenmiş bir yalıtkanın oluşturduğu elektrik alanından ve elektrostatik indüksiyondan yararlanarak bir iletken üzerinde yük biriktiren düzenektir. Tipik bir biçiminde reçine gibi yalıtkan bir taban, metal disk ve diski kaldırmaya yarayan yalıtkan sap bulunur. Düzenek, başlangıçta yüklenmiş tabaka kullanılarak birden fazla kez kıvılcım veya elektrik yükü elde etmeyi mümkün kılar. [1][2]
Yapısı ve çalışma ilkesi
Yalıtkan tabaka sürtünmeyle elektriklenir ve topraklanmış metal altlığın üzerine yerleştirilir. Üstteki metal disk tabakaya yaklaştırıldığında, diskteki yükler elektrik alanın etkisiyle ayrışır. Diske dokunarak topraklamak, yüklerin bir bölümünün akmasına izin verir. Disk yalıtkan sapından kaldırıldığında, metal disk net bir yük taşır ve başka bir iletkene yaklaştırıldığında kıvılcım oluşturabilir. İşlem, yalıtkan tabakadaki başlangıç yükü korunduğu ölçüde tekrarlanabilir. [1]
Tarihçe ve önemi
Elektroforun gelişiminde Johan Carl Wilcke ile Alessandro Volta’nın katkıları bulunur. Flensburg Üniversitesi’nin fizik tarihçesi sayfası, Wilcke’nin aygıtı 1761 dolaylarında geliştirdiğini ve Volta’nın daha sonra yaygınlaştırdığını belirtir. [1] Volta’ya adanmış bilim tarihi sitesine göre Volta, 1775’te “sürekli elektrofor” olarak adlandırdığı düzenekten bilim çevrelerine söz etti. [2] Bu nedenle elektroforun geçmişi yalnızca tek bir kişinin icadına indirgenmemelidir.
Aygıt, elektrostatik indüksiyon ve topraklamanın yük aktarımındaki rolünü deneysel olarak göstermesi bakımından önem taşır. Sürtünme, yalıtkan tabakada başlangıç yükünü oluşturur; tekrar tekrar yüklenen metal disk ise bu yükü aktarır. Elektrofor, daha sonraki elektrostatik makinelerle aynı kapasitede değildir; ancak fizik deneylerinde elektriklenme ilkelerini incelemek için kullanılan tarihsel bir araçtır. [1][2]