Ezelî hikmet, farklı dinî geleneklerin özünde kalıcı ve evrensel bir hakikat bulunduğunu savunan düşünceyi ifade eder. Philosophia perennis ve sophia perennis adlarıyla da ilişkilidir. Özellikle Gelenekselci Ekol tarafından kullanılan kavram, dinlerin tarihsel biçimleri arasında ortak bir metafizik kaynak arar. Bu birlik, yaklaşımın savunduğu bir tezdir; bütün dinlerin ortak kabulü olarak sunulamaz.[1]
GELENEKSELCİ EKOL
Yirminci yüzyılda René Guénon, Ananda K. Coomaraswamy ve Frithjof Schuon gibi yazarlar bu düşünceyi sistemli biçimde işledi. Titus Burckhardt, Martin Lings ve Seyyid Hüseyin Nasr da öne çıkan isimlerdendir. Çalışmaları dinlerin ilişkisiyle sınırlı kalmaz; kutsal sanat, simgeler ve insanın evrendeki yeri gibi konulara da uzanır ve modern dünyayı bu açıdan değerlendirir.[2]
GELENEK VE AKTARIM
Gelenekselci kullanımda gelenek, yalnızca eski alışkanlıkların sürdürülmesi değildir. İlahi kaynakla ilişkilendirilen bilginin, uygulamaların ve bunlardan doğan kurumların kuşaklar boyunca aktarılması anlamını taşır. Tarihsel süreklilik ile zaman üstü hakikat düşüncesi birlikte ele alınır. Bu çerçevede ezelî hikmet, değişen kültürel biçimlerin ardında devam ettiği kabul edilen özü adlandırır ve aktarımın kutsal niteliğini vurgular.[1]
DİNLERİN BİÇİMİ VE ÖZÜ
Bu yaklaşım, dinlerin inanç, ibadet ve ahlak kurallarını dışa dönük biçimleri olarak değerlendirirken mistik veya bâtıni boyutlarını metafizik özle ilişkilendirir. İslam bağlamında tasavvuf, özellikle İbn Arabî ve Mevlânâ'nın yorumları üzerinde durulur. Böyle bir okuma, farklılıkları tarihsel olarak ortadan kaldırdığı iddiasından çok, onları daha üst bir birlik içinde anlamlandırma girişimidir.[1]