Fajans kuralı, iyonlar arasındaki bir bağın kovalent özellik kazanma eğilimini açıklayan kurallar bütünüdür. Kazimierz Fajans tarafından 1923'te ortaya konmuştur. Temel düşünce, pozitif yüklü katyonun negatif yüklü anyonun elektron bulutunu biçim değiştirmeye zorlamasıdır. Polarizasyon denilen bu etki büyüdükçe bağdaki elektron paylaşımı ve kovalent karakter artar.[1][2]
KATYONUN ETKİSİ
Küçük bir katyon, pozitif yükünü daha dar bir hacimde toplar ve anyonun elektron bulutunu daha güçlü etkiler. Katyon yükünün artması da polarize etme gücünü yükseltir. Bu nedenle karşılaştırılabilir bileşiklerde küçük ve yüksek yüklü katyonlar daha fazla kovalent karakter beklenmesine yol açar.[1][2]
ANYONUN BÜYÜKLÜĞÜ
Büyük anyonların dış elektron bulutları daha kolay biçim değiştirebilir. Katyon aynı tutulduğunda anyonun büyümesi, kovalent karakterin artmasını destekler. Sodyum halojenürlerde bu eğilim sodyum florürden klorüre, bromüre ve iyodüre doğru görülür. Burada karşılaştırılan, bileşiklerin bütünüyle tek bir bağ sınıfına girmesinden çok bağlanmanın göreli niteliğidir.[1]
ELEKTRON DİZİLİMİ
İyonların boyutu ve yükü dışında elektron dizilimi de önem taşır. Aynı boyut ve yüke sahip katyonlar karşılaştırıldığında, dolu d orbitalleri bulunan bazı katyonlar soygaz düzenindeki katyonlardan daha güçlü polarizasyon oluşturabilir. Fajans kuralları bu etkileri birlikte değerlendirir; yalnız iyon yüküne bakarak yapılan karşılaştırma her durumda yeterli olmaz.[1]