Feniks, antik Akdeniz anlatılarında ve sonraki sanat geleneklerinde karşılaşılan efsanevi kuştur. Özellikle ateşle ölümün ardından yeniden ortaya çıkması motifiyle tanınır; bu nedenle yenilenme ve dirilişin simgesi olarak kullanılmıştır. Bununla birlikte feniks hakkındaki bütün metinler aynı öyküyü anlatmaz. Eski bir kuşa ait kalıntıların taşınması ile küllerden yeni kuşun doğması farklı anlatım biçimleridir.[1][2]
HERODOTOS'UN AKTARDIĞI ANLATI
Herodotos, Tarih'in ikinci kitabında kuşu yalnızca resimlerde gördüğünü belirtir. Heliopolis halkına atfettiği anlatıda feniksin Mısır'a beş yüz yılda bir geldiğini, tüylerinin altın ve kırmızı renklerde olduğunu, görünüşünün kartala benzediğini yazar. Bu bilgileri doğrudan gözlem gibi sunmaz; babasının bedenini taşıması öyküsüne inanmadığını da açıkça ifade eder.[1]
Aynı anlatıda genç kuş, ölen babasını mür reçinesinden yapılmış bir kabuğun içine yerleştirerek Güneş tapınağına götürür. Buradaki merkezî eylem, önceki kuşa ait bedenin korunup gömülmesidir. Küllerden doğuş şeklinde yaygınlaşan sonraki motifle bu anlatıyı tamamen özdeşleştirmek, farklı metinlerin ayrıntılarını birbirine karıştırır. Feniks geleneği bu yüzden tek bir değişmez öyküyle sınırlandırılamaz.[1][2]
YENİDEN DOĞUŞ SİMGESİ
Feniksin kendini ateşe vererek yeni bir kuşun küllerden doğmasına yol açması, sonraki görsel yorumlarda yaşamın yenilenmesini anlatır. Metropolitan Museum, Elsa Schiaparelli'nin yaklaşık 1948 tarihli bir giysisindeki kuş motifini bu çerçevede yorumlar. Müzenin değerlendirmesine göre desen, İkinci Dünya Savaşı'nın yıkımından sonra Avrupa'nın ve özellikle Fransa'nın yeniden toparlanabileceği düşüncesiyle ilişkilidir.[2]