“Feynman’ın Kayıp Dersi: Gezegenlerin Güneş Çevresindeki Hareketi”, Richard Feynman’ın 13 Mart 1964’te verdiği bir dersin sonradan yayımlanan anlatımına verilen addır. Ders, Newton’un gezegen hareketine ilişkin geometrik yaklaşımını ele alır. Caltech arşivindeki kayda göre konuşma, Feynman’ın Fizik Dersleri dizisi kapsamında verilmiş ancak bu ders kitaplarında yayımlanmamıştır [1].
Dersin kaybolması ve yeniden ortaya çıkışı
Caltech arşiv kaydı, dersin tarihini ve “Motion of the Planets around the Sun” başlığını belirtir [1]. David ve Judith Goodstein’ın Caltech’te yayımlanan yazısı, konuşmaya ait ses kaydıyla birlikte Feynman’ın birkaç sayfalık not ve çiziminin bulunduğunu aktarır. Yazıda, dersin o dönemde yayımlanan “Feynman Fizik Dersleri” ciltlerine alınmadığı ve zamanla unutulduğu anlatılır [2]. Bu nedenle “kayıp” sözü, dersin hiç verilmediği anlamına değil, içeriğinin yayımlanmış ders dizisinin dışında kalmasına işaret eder.
Geometrik yaklaşım
Ders, Newton’un Principia’sındaki elips yörüngesi kanıtıyla bağlantılı geometrik bir yöntemi inceler. Caltech’teki yazıya göre Feynman, gezegenlerin Güneş çevresindeki hareketini konu alırken Newton’un geometrik gösterimini temel alan alışılmadık bir anlatım kullanmıştır [2]. Kaynak, dersin özgün geometrik kanıtının az sayıdaki not ve çizimden yeniden kurulduğunu belirtir; bu, dersin tüm ayrıntılarının eksiksiz bir yazılı metin olarak baştan saklandığı anlamına gelmez.
Dersin önemi yeni bir gezegen kuramı önermesinden çok, klasik mekaniğin temel bir sonucunu geometrik akıl yürütmeyle açıklayan bir öğretim örneği olmasındadır. 1996’da yayımlanan Goodstein yazısı, dersin içeriğini daha geniş okuyucu kitlesine tanıttı [2]. Caltech arşivindeki tarihli kayıt ise dersin Feynman’ın öğretim faaliyetleri içindeki yerini belgelemektedir [1].