Gılgamış, eski Mezopotamya anlatılarında Uruk kralı olarak yer alan efsanevi kahramandır. Sümerce Bilgames adıyla da bilinir. Ona ilişkin öyküler zaman içinde Sümerce bağımsız anlatılardan Akadca destan geleneğine uzanan geniş bir edebî birikim oluşturmuştur. Tarihsel bir hükümdara dayanmış olması mümkündür; ancak çağdaşı bir belgeyle hayatı kesin olarak ortaya konmuş değildir.[1]
ANLATILAR VE TEMALAR
Gılgamış anlatılarında krallık, dostluk, şöhret arayışı ve insanın ölümlülüğü öne çıkar. Destanın Akadca biçiminde Enkidu, başlangıçtaki karşılaşmalarının ardından Gılgamış'ın yakın yoldaşı olur. İki kahramanın giriştiği serüvenlerden sonra Enkidu'nun ölümü, Gılgamış'ı kendi ölümünü düşünmeye yöneltir. Ölümsüzlüğü araması, kahramanlık anlatısını insan hayatının sınırlarıyla ilgili bir sorgulamaya dönüştürür.[1]
TABLETLERDEKİ TANIKLIK
British Museum'daki K.3375 numaralı kil tablet, destanın on birinci tabletine ait tufan anlatısını korur. Ninova'daki Aşurbanipal Kütüphanesi geleneğiyle ilişkili bu Yeni Asur dönemi nüshası, MÖ VII. yüzyıla tarihlenir. Tablette Utnapiştim, tanrıların göndermeyi kararlaştırdığı tufandan bir gemi yaparak nasıl kurtulduğunu Gılgamış'a anlatır; olaylar mitolojik anlatının parçasıdır.[2]
Tufan öyküsünde Ea'nın uyarısı, ailenin ve hayvanların gemiye alınması, suların çekilip çekilmediğini anlamak için kuşların gönderilmesi gibi unsurlar bulunur. Utnapiştim'in olağanüstü kurtuluşu, Gılgamış'ın ölümsüzlük arayışında karşılaştığı anlatılardan biridir. Bu tabletin XIX. yüzyılda okunması, Tekvin'deki tufan anlatısıyla benzerlikler taşıması nedeniyle de büyük ilgi uyandırmıştır.[2]
EDEBÎ GELENEK
Gılgamış hakkında korunan bütün metinler tek zamanda yazılmış bir eserin aynısı değildir. Sümerce öyküler, Eski Babil dönemi Akadca parçaları ve sonraki düzenlemeler farklı anlatım katmanları oluşturur. Metropolitan Museum'un değerlendirmesi, kahramanın tarihsel hayatıyla destandaki olayların birbirinden ayrılması gerektiğini gösterir. Metinlerin eski Yakın Doğu'nun farklı bölgelerinde bulunması, bu anlatı geleneğinin geniş dolaşımını ortaya koyar.[1]