Galyum, simgesi Ga ve atom numarası 31 olan, periyodik tablonun 13. grubunda bulunan kimyasal elementtir. Yumuşak, gümüşümsü beyaz bir metaldir. Oda sıcaklığında katıdır; erime noktası yaklaşık 29,8 °C olduğundan sıcak bir ortamda sıvılaşabilir. Kaynama noktası yaklaşık 2.229 °C’dir.[1]
Özellikleri ve keşfi
Galyum çoğu bileşiğinde +3 yükseltgenme basamağında bulunur. Saf metalden farklı olarak galyum arsenit ve galyum nitrür, elektronik aygıtlarda kullanılan yarı iletken bileşiklerdir. Galyumun fiziksel ve kimyasal özellikleri, metalin kendisi ile bu bileşiklerin kullanımını birbirinden ayırmayı gerektirir.[1]
Fransız kimyager Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran, 1875’te çinko cevherinden elde ettiği örneğin tayfında yeni bir çizgi gözlemleyerek elementi keşfetti. Dmitri Mendeleyev daha önce, periyodik tablosundaki boşluğa dayanarak alüminyuma benzer özelliklerde bir elementin varlığını öngörmüş ve ona “eka-alüminyum” adını vermişti. Galyumun sonradan ölçülen bazı özellikleri bu öngörüyle örtüştü.[1]
Kullanım alanları ve üretim
Galyum arsenit yarı iletken aygıtlarda, güneş hücrelerinde ve bazı ışık yayan diyotlarda kullanılır. Galyum nitrür; mavi ve yeşil LED’ler, telefonlar ve Blu-ray teknolojisi gibi uygulamalarda yer alır. Kullanılan bileşik ve aygıtın işlevi, uygulamaya göre değişir.[1]
Galyum pek çok mineralde düşük derişimlerde dağınık biçimde bulunur. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumuna göre dünya üretiminin çoğu alüminyum üretiminde işlenen boksitten yan ürün olarak elde edilir; daha küçük miktarlar çinko cevherlerinin işlenmesiyle kazanılır. Bu yüzden üretimi büyük ölçüde başka metallerin işleme süreçlerine bağlıdır.[2]