Gaz devi, büyük ölçüde hidrojen ve helyumdan oluşan büyük bir gezegen türüdür. Jüpiter ve Satürn, Güneş Sistemi’ndeki örnekleridir. Bu gezegenlerin belirgin, katı bir dış yüzeyi yoktur; görülebilen atmosfer katmanlarının altında yoğun iç bölgeler ve katı bir çekirdek bulunabilir. Dolayısıyla “gaz devi” adı, gezegenin her bölümünün gaz halinde olduğu anlamına gelmez. Ötegezegenlerde bu sınıf, Jüpiter ve Satürn’den daha büyük dünyaları da kapsayabilir. [1][2]
Yapı ve atmosfer
Gaz devlerinin atmosferlerinde bulutlar ve güçlü hava hareketleri bulunur. Derinlik arttıkça basınç yükselir ve hidrojenin özellikleri değişebilir. Jüpiter ve Satürn’ün yanı sıra, yıldızlarına çok yakın yörüngelerde dolanan bazı ötegezegenler de gaz devi olarak sınıflandırılır. Bu yakın yörüngeli gezegenlere sıkça “sıcak Jüpiter” denir; yıldızlarına yakınlıkları yüksek sıcaklıklara yol açar. Her gaz devinin atmosferi ve iç yapısı aynı değildir; özellikleri bileşimine, kütlesine ve bulunduğu sisteme bağlıdır. [1][2]
Güneş Sistemi ve oluşum
Uranüs ve Neptün, büyük dış gezegenler olmalarına rağmen çoğunlukla gaz devi değil, “buz devi” sınıfında ele alınır. Ötegezegen sınıflandırmalarında ise gezegen türleri büyüklük, kütle ve bileşim gibi ölçütlerle incelenir. Gaz devlerinin oluşumu üzerine öne sürülen açıklamalardan birinde, genç yıldızın çevresindeki disk içinde katı bir çekirdek büyür ve ardından çevredeki gazı çekerek gezegen oluşur. Sıcak Jüpiterlerin yörüngelerine nasıl yerleştiği konusunda farklı senaryolar araştırılmaktadır; bazıları gezegenin yıldızından uzakta oluşup sonradan içeri göç ettiğini öne sürer. Bu süreçlerin her sistemde aynı biçimde gerçekleştiği kesinleşmiş değildir. [1]