Geçiş elementi, atomunda eksik dolu d alt kabuğu bulunan veya eksik dolu d alt kabuklu katyonlar oluşturabilen elementtir. Bu IUPAC tanımı, d bloğundaki her elementin zorunlu olarak geçiş elementi sayılmadığını gösterir. Grup 12’deki çinko, kadmiyum ve cıva d bloğunda yer alsa da atomları ve yaygın iki değerli katyonları dolu d alt kabuğuna sahiptir; bu yüzden IUPAC ölçütüne göre teknik olarak geçiş elementi değildir. Bununla birlikte, benzer kimyasal özellikleri nedeniyle ders kitaplarında geçiş metalleriyle birlikte ele alınabilir. [1][2]
Elektronik yapı ve özellikler
Geçiş metallerinde d orbitallerinin dolma biçimi ve elektronların kimyasal bağlara katılımı, birden fazla yükseltgenme basamağında bileşik oluşturabilmelerine katkıda bulunur. Bu elementlerin tepkimeye girme eğilimleri aynı değildir: bazıları kolay oksitlenirken platin grubu metalleri görece tepkimesiz olabilir. Kısmen dolu d orbitalleri bulunan bazı metal iyonları renkli kompleksler oluşturur; renk, iyonun ve çevresindeki ligandların özelliklerine bağlıdır. Katalizörlük de bazı geçiş metalleri ve bileşikleri için önemli bir özelliktir, ancak her üyeye genellenemez. [2][3]
Doğada bulunma ve kullanım
Demir, bakır ve nikel gibi metaller cevherlerden elde edilir; üretim yöntemi cevherin bileşimine ve metal iyonlarını indirgeme güçlüğüne göre değişir. Demir çelik üretiminde, bakır elektrik iletkenlerinde kullanılır. Geçiş metalleri ayrıca alaşımlarda, pigmentlerde ve katalitik süreçlerde yer alabilir. Bu ortak sınıflandırma, bütün üyelerin aynı kimyasal davranışı veya kullanım alanını paylaştığı anlamına gelmez. [2][3]