Geceyarısı güneşi, kutup bölgelerinde yaz mevsiminin belirli dönemlerinde Güneş'in günlük hareketi boyunca ufkun altına inmemesi olgusudur. Böylece gece yarısında da Güneş görülebilir ve bir gün boyunca kesintisiz gündüz yaşanır. Olgu, Dünya'nın dönme ekseninin eğikliği ile Güneş çevresindeki yıllık hareketinin birlikte oluşturduğu aydınlanma düzenine bağlıdır.[1][2]
EKSEN EĞİKLİĞİ
Dünya kendi ekseni çevresinde dönerken bu eksen, yörünge boyunca yaklaşık aynı doğrultuya yönelir. Yılın bir bölümünde kuzey yarımküre, başka bir bölümünde güney yarımküre Güneş'e dönük durumdadır. Yaz yaşayan yarımkürede kutup çevresi, günlük dönüş sırasında da aydınlanan bölgede kalabilir. Bu durum Dünya'nın dönmesinin durduğu anlamına gelmez; değişen, dönme hareketi boyunca Güneş'in ufka göre konumudur.[2]
KARŞIT MEVSİMLER
Haziran gündönümü çevresinde Kuzey Kutup Dairesi'nin kuzeyinde yirmi dört saatlik gündüz görülürken Güney Kutup Dairesi'nin güneyi karanlık dönemini yaşar. Aralık gündönümü çevresinde durum tersine döner. Geceyarısı güneşi bu nedenle yalnız kuzeye özgü değildir. Aynı fiziksel düzenin diğer sonucu kutup gecesidir; mevsim ve yarımküre bilgisi belirtilmeden olgunun tarihi açıklanamaz.[1]
GÖZLEMİN ANLAMI
Gündüz süresinin uzaması ile Güneş'in gökyüzündeki yüksekliği farklı özelliklerdir. Kesintisiz ışık, Güneş'in bütün gün öğle konumunda bulunması anlamına gelmez. Mevsimlerin oluşumunda da temel etken Dünya'nın Güneş'e yaklaşması değil, eksen eğikliği nedeniyle ışınların geliş açısının ve aydınlanma süresinin değişmesidir. Bu ayrım, kutup gündüzünü yıllık mevsim döngüsü içinde anlamayı sağlar.[2]