Gelgit, Ay ve Güneş’in kütleçekim etkileriyle denizlerde oluşan dönemsel su seviyesi yükselme ve alçalmalarıdır. Okyanusta ilerleyen çok uzun dönemli dalgalar, kıyıda yüksek su ve alçak su evreleri olarak gözlenir. Bu iki seviye arasındaki yükseklik farkına gelgit aralığı denir. [1]
OLUŞUMU
Ay’ın Dünya’ya yakınlığı, gelgitlerin oluşumunda belirleyicidir. Güneş çok daha büyük kütleli olmasına rağmen daha uzakta bulunduğundan, gelgit oluşturan etkisi Ay’ınkinden daha küçüktür. Etki, gök cisminin Dünya’nın farklı bölgelerine uyguladığı çekimin aynı olmamasından kaynaklanır. [2]
AY EVRELERİYLE İLİŞKİSİ
- Büyük gelgit: Yeniay ve dolunay çevresinde Güneş, Dünya ve Ay yaklaşık aynı doğrultudadır. Güneş ve Ay’ın etkileri birleşir; yüksek ve alçak su arasındaki fark büyür.
- Küçük gelgit: İlk ve son dördün çevresinde Güneş ve Ay’ın doğrultuları Dünya’dan bakıldığında yaklaşık dik açı yapar. Etkiler birbirini kısmen dengelediğinden gelgit aralığı küçülür. [2]
YEREL KOŞULLAR
Kıyıların ve kıtaların biçimi, rüzgâr ve fırtınalar gözlenen su seviyesini etkiler. Bu nedenle yalnızca Ay’ın evresine bakılarak belirli bir limanın su yüksekliği hesaplanamaz. Denizcilik uygulamalarında yerel gelgit tahminleri kullanılır. [2]