Geri ve ileri yönlü hareket, bir cismin aynı yol üzerinde önce bir yönde, sonra ters yönde yer değiştirmesidir. Bu tanım, tekrarlanması gerekmeyen hareketleri de kapsar. Hareket belirli aralıklarla yineleniyorsa salınım olarak adlandırılabilir; dolayısıyla yön değiştiren her hareket periyodik değildir. [1][2]
Hareketin betimlenmesi
Cismin konumu, hızı ve ivmesi zaman içinde değişebilir. Yön değiştirme, hızdaki değişimle ilişkili olduğundan bu hareketleri incelerken konum-zaman ve hız-zaman grafiklerinden yararlanılır. Örneğin eğimli bir yüzeyde yukarı çıkıp geri dönen araba veya havaya atılıp yere düşen top, aynı doğrultuda önce bir yöne, ardından ters yöne hareket eder. Bu örnekler, mutlaka bir denge noktası çevresinde düzenli olarak yinelenen salınımlar değildir. [2]
Bir sarkaç ya da yay ucundaki kütle ise denge konumunun iki yanında yinelenen hareketlere örnek verilebilir. Denge konumu, salınımın çevresinde gerçekleştiği referans noktasıdır. Tekrarlanan hareketler genlik, periyot ve frekans gibi niceliklerle betimlenebilir. Genlik, denge konumundan en büyük uzaklığı; periyot, bir tam çevrimin süresini; frekans ise birim zamandaki çevrim sayısını ifade eder. [1]
Salınım ile tek seferlik yön değişimi
Bir cisim başlangıç noktasına dönmüş olsa bile hareketin periyodik olduğu sonucuna hemen varılamaz. Periyodiklik, hareketin benzer biçimde düzenli aralıklarla yinelenmesini gerektirir. Vernier’in hareket deneyinde hem sarkaç hem de eğimli yüzeyde gidip gelen araba örneklenir; bu örnekler, geri-ileri hareketin farklı biçimlerde gerçekleşebileceğini gösterir. [2]
Salınım modelleri gerçek sistemlerin tüm etkilerini her zaman kapsamaz. Örneğin sürtünme veya hava direnci enerji kaybına ve genliğin zamanla azalmasına yol açabilir. Bu nedenle hareketi sınıflandırırken yalnızca yön değişimine değil, tekrarın niteliğine ve sisteme etki eden kuvvetlere de bakılır. [1]