Gezegenimsi, İngilizce “planetesimal” teriminin Türkçedeki karşılıklarından biridir. Gezegen sistemlerinin oluşumunu açıklayan modellerde, gezegenlerin yapı taşlarından sayılan katı gök cisimlerini anlatır. NASA’nın sözlük tanımında, kayaç, toz ve buzdan oluşan yörüngedeki cisimlerin kütleçekim etkisiyle birikmesiyle oluştuğu belirtilir; çevresindeki yıldızın gaz ve toz diski bağlamında yaklaşık bir kilometreden büyük cisimler bu terimle ilişkilendirilir. [1]
Oluşumu
Genç yıldızların çevresindeki gaz ve toz disklerinde küçük parçacıklar çarpışıp kümelenebilir. NASA’nın gezegen oluşumuna ilişkin açıklamasına göre, toz parçacıkları zamanla çakıl ve daha büyük kaya boyutlu kümelere dönüşür; yeterince büyüyen katı cisimler gezegenimsiler olarak adlandırılır. Çarpışma ve kütleçekim etkileri, bunların daha büyük cisimlere dönüşmesine katkıda bulunur. Süreç her çarpışmada aynı biçimde ilerlemez; bazı çarpışmalar malzemeyi bir araya getirirken bazıları parçalanmaya yol açabilir. [2]
Gezegenimsiler, gezegenlerle veya ön gezegenlerle aynı şey değildir. Terim, gezegen oluşumunun erken aşamalarındaki katı yapı taşlarını belirtir. Bu cisimlerin birleşmesi daha büyük gezegen öncüllerini meydana getirebilir; birikimin sürmesi gezegenlerin oluşumuna katkı sağlar. Bu nedenle kavram, tek başına belirli bir güncel gök cismini değil, öncelikle oluşum sürecindeki bir cisim sınıfını ifade eder. [1][2]
Gezegen oluşumundaki rolü
Diskin yıldızdan uzak ve daha soğuk kesimlerinde su buzu katı parçacıklara eşlik edebilir. NASA, buzlu malzemenin büyük gezegen çekirdeklerinin birikiminde rol oynayabileceğini; daha sıcak iç bölgelerde ise kayaç ağırlıklı gezegenlerin geliştiğini açıklar. Gezegen oluşumunun ayrıntıları hâlâ araştırma konusudur; bu nedenle gezegenimsilerin nasıl ve ne hızla büyüdüğü her sistem için aynı kabul edilmez. [2]