Gukumatz, K'iche' Maya geleneğinin Popol Vuh adlı anlatısında dünyanın oluşumuna katılan tanrılardan biridir. Adı, farklı yazımlarda Q'ukumatz veya Qucumatz olarak da görülür. Allen J. Christenson'ın çevirisinde ketzal kuşunu ve yılanı birleştiren bir adla karşılanır; bu birleşim tanrının gök, yeryüzü ve suyla ilişkisini anlatır.[1]
ADI VE SİMGESEL ANLAMI
Adın ilk unsuru ketzal kuşunu, ikinci unsuru ise yılanı belirtir. Christenson, bunu genel bir tüylü yılan ifadesinden daha özel bir ad olarak değerlendirir. Kuşun gökle, yılanın yeryüzüyle kurduğu bağlantı, farklı kozmik alanları bir araya getirir; tanrı, suyla ilişkili anlatılarda da yer alır.[1]
YARATILIŞTAKİ KONUŞMA
Popol Vuh'un başlangıcında yeryüzü, hayvanlar ve insanlar henüz belirmemiştir; karanlıkta sakin sular vardır. Gukumatz, Tepeu ve Göğün Kalbi olarak çevrilen tanrısal güçle birlikte konuşup düşünür. Anlatı, yaratılışı ortak karar ve sözle ilişkilendirir. Yeryüzünün ortaya çıkması, bu tanrıların birbirleriyle kurduğu görüşmenin ardından gerçekleşir.[1]
ORTAK YARATMA GÜCÜ
Metinde dağların ve bitkilerin meydana gelmesi, ardından insanların oluşturulması birbirini izleyen aşamalar halinde anlatılır. Gukumatz bu sürece katılan yaratıcı güçlerden biridir. Christenson'ın yorumunda tanrılar birbirlerinin yönlendirmesine ve yardımına ihtiyaç duyar. Dolayısıyla Gukumatz'ın rolü, anlatıdaki diğer yaratıcı figürlerle birlikte ele alınır; tek başına bütün yaratılışı üstlenmez.[1]