Halil Hamid Paşa, I. Abdülhamid döneminde 1782–1785 arasında sadrazamlık yapan Osmanlı devlet adamıdır. 1736'da doğdu; ailesi Ispartalıydı. Merkez bürokrasisindeki yazı ve yönetim görevlerinden yükseldi. Sadrazamlığı, Rusya'nın Kırım'ı ilhak ettiği döneme rastladı; askerî teşkilâtı ve devlet gelirlerinin kullanımını düzenlemeye yönelik girişimlerde bulundu. [1]
SADRAZAMLIĞA YÜKSELİŞİ
Çocuk yaşta babasıyla İstanbul'a geldi. Bâbıâli'de kâtiplik yaptı; Âmedî Kalemi, tezkirecilik ve reisülküttaplık görevlerinde çalıştı. Sadaret kethüdâlığı ve kısa süreli Tersane eminliğinin ardından 31 Aralık 1782'de sadrazam oldu. Kırım'ın 1783'te Rusya tarafından ilhakı karşısında, askerî hazırlıkları yetersiz gördüğü Osmanlı Devleti'nin hemen yeni bir savaşa girmemesini savundu. [1]
ASKERÎ DÜZENLEMELER VE AZLİ
Yeniçeri maaş haklarını gösteren esâmî kayıtlarını denetletti; fiilen hizmet vermeyenlerin elindeki kayıtları hazineye devretmeye çalıştı. Sürat topçularını yeniden düzenledi, lağımcı ve humbaracı sınıflarının eğitimine önem verdi. Askerî mühendislik öğretimini geliştirmek için Fransız uzmanlarla yerli hocaları görevlendirdi. 31 Mart 1785'te görevden alınarak sürgüne gönderildi; 27 Nisan'da idam edildi. Şehzade Selim'i tahta çıkarma planına karıştığı iddiası, azlinin tartışılan açıklamaları arasındadır. [1]
VAKIF ESERLERİ
Halil Hamid Paşa'nın vakıfları İstanbul, Isparta ve Kayseri çevresindeki yapılara kaynak ayırdı. Isparta'da Hacı Abdi Camii'ni genişletti; kütüphane, şadırvan ve su tesisleri yaptırdı. Kütüphanesi için görevliler tayin ederek barınmalarını sağlayacak evler de kurdu. İstanbul'da Bâbıâli kapısı çevresindeki yolu genişletme ve çeşme yaptırma çalışmalarına girişti. Vakfiyelerindeki kitap listeleri ve hizmet tahsisleri, bu faaliyetlerin yazılı kayıtlarını oluşturur. [2]