Hammurabi Kanunları, Babil kralı Hammurabi dönemine ait, aile, mülkiyet, ticaret ve çalışma gibi konuları ele alan hukuk metinleri derlemesidir. En tanınmış örneği, yaklaşık MÖ 1750'ye tarihlenen siyah bazalt bir stel üzerindedir. Yaygın adlandırmasına rağmen, modern anlamda bütün hukuk alanını sistematik biçimde düzenleyen bir kanun kitabıyla özdeş değildir.[1]
METİN VE HUKUKİ YAPI
Derleme, belirli olayları ve bunlara bağlanan sonuçları açıklayan hükümlerden oluşur. Maddelerde önce bir durum tanımlanır, ardından uygulanacak çözüm veya yaptırım belirtilir. Bu koşullu anlatım, soyut bir ilkeyi tek başına açıklamaktan çok, somut olay türleri üzerinden hukuki düzen kurar. Metin, Mezopotamya toplumunda adaletin nasıl tasavvur edildiğine ilişkin önemli bir kaynaktır.[1]
Bazı hükümler, verilen zarara karşılık benzer bir karşılık öngören kısas düşüncesiyle ilişkilidir. Ancak derlemenin kapsamı yalnızca bedensel cezalardan oluşmaz; farklı toplumsal ve ekonomik ilişkileri de içerir. Bu yüzden metnin yalnızca tek bir ceza ilkesi üzerinden tanıtılması, ele aldığı konuların genişliğini yansıtmaz.[1]
STEL VE KRALLIK İMGESİ
Yaklaşık 2,25 metre yüksekliğindeki stelin üst bölümünde, Hammurabi ile güneş ve adalet tanrısı Şamaş'ın karşılaşmasını gösteren bir kabartma bulunur. Görüntü, kralın egemenliğini ve adalet dağıtma yetkisini meşrulaştıran bir anlatım taşır. Altındaki metin çivi yazısıyla, Eski Babil diliyle yazılmıştır. Böylece görsel temsil ile hukuk metni aynı anıtta bir araya gelir.[2]
Stel, 1901–1902 kazıları sırasında bugünkü İran'daki Susa'da bulunmuştur. Babil'de hazırlanmış eserin daha sonra buraya taşınmış olması, bulunduğu yerle üretildiği yerin farklılığını gösterir. Louvre koleksiyonunda korunan anıt, hukuk tarihi kadar krallık ideolojisi, yazı kültürü ve Eski Yakın Doğu'nun maddi kültürü açısından da değerlendirilir.[1][2]