Intersputnik, resmî adıyla Uzay Haberleşmesi Uluslararası Örgütü, uydu haberleşmesi alanında faaliyet gösteren hükûmetler arası bir kuruluştur. Kuruluş anlaşması, uydu üzerinden uluslararası haberleşme sistemi oluşturulmasını ve bu sistemin tasarımı, kurulması, işletilmesi ve geliştirilmesi için devletler arasında işbirliğini öngörür. Anlaşma 1971’de imzaya açılmış; örgütün merkezi Moskova olarak belirlenmiştir. Üyelik, anlaşmayı onaylayan veya sonradan anlaşmaya katılan devletlere açıktır. [1][2]
Kuruluş ve yönetim
Anlaşmaya göre Intersputnik’in amacı yalnızca bir uydu ağı işletmek değil, uluslararası uydu haberleşme sisteminin kurulması ve geliştirilmesini koordine etmektir. Sistem; haberleşme uyduları, uydu üzerindeki aktarıcılar, uyduların işleyişini sağlayan kontrol düzenekleri ve birbirleriyle uydu üzerinden haberleşen yer istasyonlarından oluşur. Uzay bölümü örgütün mülkiyetinde olabilir veya uydu sistemlerine sahip üyelerden kiralanabilir. Yer istasyonları ise devletlerin ya da tanınmış işletmeci kuruluşların mülkiyetinde bulunabilir. [1]
Bulgaristan Ulaştırma ve Haberleşme Bakanlığının örgüt hakkındaki açıklamasına göre yönetim yapısında üye devletlerin temsil edildiği bir Yönetim Kurulu, operasyonları yöneten bir komite ve sürekli idari-yürütme organı olan Direktörlük yer alır. [3]
Sistem ve hizmetler
Intersputnik, kuruluş dönemindeki devletler arası teknik işbirliği modeliyle ortaya çıkmış olsa da günümüzde uydu haberleşme sistemi ticari esaslarla işletilmektedir. Bakanlığın yayımladığı bilgilere göre örgütün sistemi farklı bölgelerde hizmet verebilen uydulardan oluşur. Örgütün kendi tanıtımında da Intersputnik, Asya, Afrika, Orta Doğu, Avrupa ve Latin Amerika’dan ülkeleri bir araya getiren uluslararası bir kuruluş olarak tanımlanır. [2][3]
Dolayısıyla Intersputnik’i yalnızca uydu sahibi bir işletme olarak tanımlamak eksik olur: anlaşma, uluslararası sistemi ve örgütsel eşgüdümü birlikte tarif eder; güncel hizmetlerin ticari işletimi ise bu kurumsal çerçeve içinde sürdürülür. [1][3]