Jean-Marie Lehn (1939 doğumlu), moleküllerin birbirini seçici biçimde tanıması ve bir araya gelmesi üzerine çalışan Fransız kimyacıdır. Supramoleküler kimyanın gelişiminde önemli rol oynadı. Bu alan, tek bir molekülün yapısının ötesinde, birden fazla kimyasal birimin moleküller arası etkileşimlerle oluşturduğu düzenleri inceler. Lehn, moleküler tanıma çalışmalarından dolayı 1987 Nobel Kimya Ödülü'nü Donald Cram ve Charles Pedersen ile paylaştı. [2]
EĞİTİMİ VE AKADEMİK YAŞAMI
Alsace bölgesindeki Rosheim'da doğan Lehn, Strasbourg Üniversitesinde lisans öğrenimini 1960'ta, doktorasını 1963'te tamamladı. Guy Ourisson'un laboratuvarında çalıştı; ardından Harvard Üniversitesinde Robert B. Woodward'ın B12 vitamini sentezi araştırmasına katıldı. Strasbourg'da öğretim ve araştırma görevleri üstlendi. Moleküllerin üç boyutlu düzenlenişi ve hareketlerine ilgisi, sonraki çalışmalarında seçici etkileşimlerin tasarlanmasına uzandı; Collège de France'ta da moleküler etkileşimler alanında görev yaptı. [1]
MOLEKÜLER TANIMA
Lehn'in araştırmaları, içine uygun büyüklükte ve biçimde başka bir kimyasal türün yerleşebildiği boşluklara sahip, kafes benzeri moleküllerin geliştirilmesini içeriyordu. Böyle bir yapı, karşılaştığı bütün türlerle aynı biçimde etkileşmez; geometrisi ve bağlanma özellikleri belirli ortakları tercih etmesini sağlar. Moleküler tanıma kavramı, bu seçiciliği açıklamak için kullanılır. Lehn ve çalışma arkadaşları, bu özelliklerin sentetik moleküllerde tasarlanabileceğini araştırdı. [2]
ARAŞTIRMALARININ KAPSAMI
Bu yaklaşım zamanla kataliz, moleküllerin taşınması, elektronik ve ışıkla etkileşen moleküler bileşenler gibi konulara genişledi. Uygun parçaların kendiliğinden düzenli yapılar oluşturması, Lehn'in araştırma programındaki başka bir eksendi. Kendi özgeçmişinde özetlediği çalışmalar arasında dinamik nükleer manyetik rezonans, moleküler biçim değişimleri ve organik yapıların kuramsal incelenmesi de bulunur. Birlikte değerlendirildiğinde bu çalışmalar, kimyasal yapıyla hareket ve seçici etkileşim arasındaki bağa odaklanır. [1][2]