Jeolojik zaman cetveli, Dünya tarihini kayaç kayıtları, fosiller ve tarihlendirme bulguları temelinde adlandırılmış aralıklara ayıran uluslararası ölçektir. En geniş zaman birimleri eonlar, ardından eralar, dönemler, devirler ve çağlar gelir. Bunlarla eşleştirilen kronostratigrafik birimler ise belirli bir zaman aralığında oluşmuş kayaçları sınıflandırır. Dolayısıyla jeokronolojik terimler zaman aralıklarını, kronostratigrafik terimler bu aralıklara karşılık gelen kayaç birimlerini adlandırır. Uluslararası cetvel, bilimsel uzlaşıyla güncellenir; sayısal yaşlar yeni veriler ışığında değişebilir. [1][2]
Birimler ve sınırlar
Fanerozoyik eonu Paleozoyik, Mezozoyik ve Senozoyik eralarına ayrılır. Uluslararası Stratigrafi Komisyonu’nun cetveli, zaman birimleriyle bunlara karşılık gelen kayaç birimlerini birlikte gösterir. Örneğin jeolojik zaman dilimindeki “dönem” ile kronostratigrafideki “sistem” eşdeğer sıradaki adlardır; biri zamanı, diğeri kayaçları belirtir. Küresel Sınır Stratotip Kesit ve Noktaları (GSSP), onaylandıkları yerlerde bir stratigrafik sınır için uluslararası referans sağlar. Bu noktalar, kayaç dizilerinde belirli zaman sınırlarını tanımlamak ve farklı bölgelerdeki kayıtları karşılaştırmak amacıyla kullanılır. [1][2]
Yaşların belirlenmesi ve kullanımı
Kayaların yaşı radyometrik tarihlendirme, fosil dizileri ve başka stratigrafik göstergelerle belirlenebilir. Cetvelde verilen sayısal yaşlar yaklaşık değerlerdir ve bilimsel çalışmalar ilerledikçe gözden geçirilir. ICS, Fanerozoyik ve Ediakaran’daki birimlerin sayısal yaşlarının GSSP ile tanımlanan sınırların yerine geçmediğini; bu sınırların resmi referans olduğunu açıklar. GSSP’si henüz onaylanmamış bazı sınırlar için cetvel yaklaşık sayısal yaş gösterebilir. Cetvel, Dünya tarihindeki olayları ortak bir kronolojik çerçevede karşılaştırmaya yarar; fosil kayıtlarının değişimi, kitlesel yok oluşlar ve iklim dönüşümleri bu çerçevede incelenebilir. Birimler ve yaşlar, yeni kanıtlara göre düzenlenebilen standartlaştırılmış bilimsel bir sistemin parçalarıdır. [1][2]