Köhne Ürgenç, Türkmenistan'ın kuzeybatısında, tarihî Harezm bölgesinin kentlerinden Ürgenç'in kalıntılarını barındıran arkeolojik alandır. Amuderya'nın eski yatağı yakınındaki yerleşmede cami, türbe, minare, sur ve kervansaray kalıntıları bulunur. Ayakta kalan anıtların önemli bölümü 11–16. yüzyıllara aittir ve Orta Asya İslam mimarisinin farklı yapım tekniklerini gösterir.[1]
TARİHÎ KENT
Ürgenç, Orta Çağ'da ticaret ve zanaat faaliyetleriyle gelişmiş, Harezmşahlar döneminde önemli bir yönetim merkezi olmuştur. 1221'de Moğol saldırısıyla ağır yıkım yaşamış; sonraki dönemlerde yeniden canlanmıştır. Timur'un seferleri ve daha sonra Amuderya'nın yatağındaki değişiklikler, kentin gelişimini kesintiye uğratan etkenler arasındadır. Kalıntılar, bu nedenle hem inşa hem yıkım ve yeniden kullanım dönemlerinin izlerini taşır.[2]
YAPI TEKNİKLERİ
Anıtlarda kerpiç ve pişmiş tuğla, farklı kubbe çözümleri, sırlı bezemeler ve işlenmiş pişmiş toprak yüzeyler görülür. Bazı yapılar tek mekânlı ve sade bir düzen gösterirken bazılarında daha karmaşık iç kuruluşlar vardır. Kubbe geçişlerinde gelişen mukarnas uygulamaları, yerel ustaların becerisini yansıtır. Bu mimari gelenek, İran ve Afganistan üzerinden daha geniş bölgelere etki etmiştir.[1]
ARKEOLOJİK DEĞERİ
Yaklaşık 60 metre yüksekliğindeki Kutluğ Timur Minaresi, alanın en belirgin anıtlarından biridir. Türbeler ve diğer kalıntılar, eski kentin yalnız surlardan veya anıtsal bir merkezden ibaret olmadığını gösteren farklı işlevlere sahiptir. Köhne Ürgenç 2005'te UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınmıştır. Alanın önemi, tek tek yapıların yanında tarihî kent ve zanaat geleneğinin birlikte incelenebilmesinden kaynaklanır.[1][2]