Kakmacılık, bir yüzeyde motif için açılan yuvalara başka malzemelerden kesilmiş parçalar yerleştirerek bezeme oluşturma tekniği ve sanatıdır. Ahşap, maden, fildişi, bağa ve mermer gibi zeminlerde uygulanabilir; kakılacak parça zeminden farklı renkte veya türde olabilir. Kullanılan malzeme ve uygulama yöntemi esere göre değişir. Ahşapta kakma parçası yuvaya oturtulup sabitlenebilir; metal işlerinde ise tel veya levha kanala gömülebilir. [1]
Malzemeler ve uygulama
İşlem genel olarak motifin yüzeye aktarılması, yuva ya da kanalın açılması ve kakılacak parçanın uygun biçimde kesilip yerleştirilmesi aşamalarını içerir. Ancak tek bir yöntem bütün kakmacılık türlerini açıklamaz: ahşap, metal ve taş üzerinde kullanılan teknikler farklılaşabilir. Süslemede sedef, kemik, fildişi, başka ahşap türleri, altın ve gümüş gibi malzemelerden yararlanılmıştır. Uygulandığı eşyalara kapı, sandık, rahle, mücevher kutusu, silah ve çeşitli maden kapları örnek verilebilir. [1]
Tarihsel örnekler
İslam sanatlarında kakmacılık hem ahşap hem maden eserlerinde görülür. TDV İslâm Ansiklopedisi, Osmanlı ahşap kakmacılığında en çok kullanılan malzemenin sedef olması nedeniyle bu ustaların çoğunlukla sedefkâr diye anıldığını belirtir. Maden üzerine bezeme yapan ustalar içinse farklı meslek adları kullanılmıştır. Farklı dönem ve bölgelerde altın, gümüş ya da bakır kakmalarla maden eşyalar süslenmiştir. [1]
Türkiye’de sedef kakma, ahşap yüzeyde açılan oymalara biçim verilmiş sedef parçalarının yerleştirilmesini kapsayan özel bir uygulamadır. Kültür ve Turizm Bakanlığı envanteri, bu sanatı el sanatları geleneği içinde kaydeder; ceviz ağacı, sedef ve metal teller kullanılan malzemeler arasındadır. İşlenmiş sandık, çerçeve, sehpa ve benzeri eşyalar bu geleneğin günümüzdeki örnekleri arasında sayılır. Sedef kakma, kakmacılığın bir türüdür; iki terim tümüyle eş anlamlı değildir. [2]