Kalenderhane Camii, İstanbul'un Vezneciler çevresinde, Bozdoğan Kemeri yakınında bulunan ve Bizans döneminden kalan bir kilisenin dönüştürülmesiyle oluşmuş yapıdır. Eski kilisenin adı hakkında farklı görüşler ileri sürülmüştür. Yan mekânlardaki Meryem tasvirlerinde Kyriotissa adının bulunması, yapının kimliği üzerine araştırmalarda önem taşır. İstanbul'un fethinden sonra Fatih Sultan Mehmed tarafından Kalenderî dervişlerine tahsis edilmiştir. Yapının adı, bu kullanım dönemiyle ilişkilidir. Bizans ve Osmanlı dönemlerinin farklı işlevleri aynı mimari bünyede izlenebilir. [1]
MİMARİ VE ARAŞTIRMA
Ana mekân kapalı Yunan haçı düzenindedir; merkezde kubbe, haç kolları üzerinde beşik tonozlar bulunur. Girişteki dış ve iç narteksler kilise mimarisinden kalan düzenin parçalarıdır. Doğu bölümündeki apsis ve mihrap çevresi zaman içinde değişikliğe uğramıştır. Yapı ve çevresi, 1966–1975 arasında Dumbarton Oaks ile İstanbul Teknik Üniversitesinden araştırmacıların ortak çalışmaları kapsamında incelenmiştir. Doğan Kuban ve Cecil L. Striker'ın katıldığı bu araştırmalar, binanın farklı dönemlerinin ve duvar resimlerinin anlaşılmasına katkı sağlamıştır. [1]