Kapalı ön yuvarlak ünlü, dilin yüksek ve ağzın ön tarafına yakın konumlandığı, dudakların yuvarlandığı bir konuşma sesidir. Uluslararası Fonetik Alfabesi’nde küçük Latin y harfiyle, [y] simgesi kullanılarak gösterilir. IPA çizelgesinde ses, kapalı ve ön ünlüler kesişiminde yer alır; aynı hücredeki eşli simgelerden sağdaki yuvarlak ünlüyü belirtir. [1]
Sesin oluşumu
[y] çıkarılırken dilin konumu [i] sesindekine benzer, ancak dudaklar yuvarlanır. Bu nedenle ses, [i] ile [u]’nun peş peşe söylenmesi değil, kendine özgü eklemleme özellikleri olan tek bir ünlüdür. Fonetik gösterimde köşeli parantez içindeki [y], belirli bir ses gerçekleşimini anlatır. Eğik çizgiler içindeki /y/ ise bir dilin ses düzeninde fonem olarak çözümlenen bir birimi gösterebilir; iki yazım biçiminin işlevi aynı değildir.
Ünlüleri tanımlarken dil yüksekliği, dilin ön-arka konumu ve dudakların yuvarlaklığı gibi özellikler dikkate alınır. “Kapalı” burada dudakların kapanmasını değil, dilin yüksek konumunu ifade eder. Benzer biçimde “ön” dilin ağız içindeki konumunu belirtir. Bu adlandırma, farklı alfabelerde aynı harfle yazılan seslerin mutlaka aynı telaffuz edildiği anlamına gelmez.
Dillerde görülmesi
Bu ünlü Fransızca, Almanca ve Türkçe gibi çeşitli dillerde bulunur. Türkçede ‹ü› harfi, genel sesbilimsel çözümlemelerde kapalı ön yuvarlak ünlüyle eşleştirilir; “gül” sözcüğündeki ü buna örnektir. Türkçe ünlüleri ele alan bir çalışma da ‹ü› sesini [y] olarak gösterir. [2] Bununla birlikte, tek tek konuşurlardaki telaffuz küçük farklılıklar gösterebilir; IPA simgesi ses sınıfını betimler, her konuşurun sesini birebir ölçmez.