Kat’ı, kâğıt veya deri üzerine çizilmiş yazı ve bezeme motiflerinin özel bir kesiciyle oyulup başka bir zemine yapıştırılmasıyla oluşturulan kâğıt oyma sanatıdır. Adı, kesmek anlamındaki sözcükle ilişkilidir. Kesilen motif ya da oyulan zeminde oluşan biçim, farklı renkli bir yüzeye yerleştirilerek değerlendirilebilir. Böylece kesilen parçanın ve geride kalan boşluğun görsel etkisinden yararlanılır. [1]
Teknik ve biçimler
Usta, deseni kâğıt veya deriye aktarır; ardından ince uçlu keski ya da bıçakla çizgileri dikkatle keser. Oyulup çıkarılan motife “erkek oyma”, oyulan ve motif biçiminde boşluk bırakan parçaya “dişi oyma” denir. Kâğıt tek kat hâlinde işlenebildiği gibi değişik renkteki kâğıtlar üst üste yapıştırılarak birlikte de oyulabilir. Bu yöntemle birden fazla örnek elde etmek mümkündür. [1]
Yazı, bitkisel bezeme, buket ve manzara gibi düzenlemeler kat’ı eserlerinde görülebilir. Kesimin inceliği kadar, motifle zemin arasındaki dolu ve boş alanların dengesi de kompozisyonu belirler. [1]
Kitap sanatları ve Osmanlı sarayı
Kat’ı, yazma eser, albüm, murakka, hat levhası ve cilt bezemelerinde kullanılmıştır. Osmanlı kitap sanatları içinde hat ve tezhiple birlikte yer alabilen bu teknik, kâğıt ve deri yüzeylerin kesilip bir zemine eklenmesine dayanır. [1]
Kâğıt kesme ve birleştirme işleri erken modern Osmanlı sarayında değer gören sanatsal uğraşlardandı. Kalender Efendi’nin kat’ı eseri üzerine inceleme yapan Emine Fetvacı, bu sanatın saray çevresindeki önemini ve kâğıdın sanat ortamındaki rolünü ele alır. Dolayısıyla kat’ı yalnızca bir kesme yöntemi değil, kitap ve kâğıt sanatlarıyla ilişkili bir kompozisyon tekniğidir. [2]