Kavuştak, türkülerde bentlerin sonunda yinelenen nakarat bölümüne verilen addır. Bağlama terimi de aynı bölüm için kullanılır. Türkünün asıl sözlerini taşıyan bentlerle dönüşümlü biçimde yer alır. Bir metnin yapısını incelerken değişen bölümler ile tekrarlanan bölümlerin ayrılması, kavuştağın belirlenmesini sağlar. Bent ve kavuştak aynı uzunlukta olmak zorunda değildir.[1]
BENTLERLE İLİŞKİSİ
Bentlerdeki dizeler türkünün anlatımını ilerletirken kavuştak, belirli sözleri yeniden getirir. Bölümlerin dize sayıları türküden türküye değişebilir; bentler ve kavuştaklar kendi içlerinde uyaklanabilir. MEB'in örneklendirdiği Sarı Zeybek türküsünde üç dizelik bentleri iki dizelik bir kavuştak izler. Aynı iki dizenin sonraki bentten sonra dönmesi, yapıyı görünür kılar.[1]
ANLATIMDAKİ İŞLEVİ
Kavuştağın anlam içindeki rolü, türkünün konusu ve söylenme bağlamıyla birlikte değerlendirilebilir. Süleyman Fidan'ın asker türküleri araştırmasında Uçun Kuşlar örneğinin kavuştağı, memleketten haber bekleme ve sıla özlemiyle ilişkilendirilir. Araştırmacı, tekrar edilen bölümdeki kuş imgesini haberleşme isteğinin taşıyıcısı olarak yorumlar. Bu örnek, biçimle anlamın birlikte incelenmesini gösterir.[2]
DERLEME VE İNCELEME
Türkülerin derlenmesinde yalnız sözlerin kaydedilmesi yeterli görülmez; ezginin de sözlerle birlikte belgelenmesi önemlidir. Dize düzeninin doğru aktarılması, bent ile kavuştağın sınırlarını korur. Yerel sözcüklerin ve söyleyişin kayda geçirilmesi de eserin özelliklerinin izlenmesine yardımcı olur. Böylece tekrar eden bölüm, ait olduğu bütün içinde değerlendirilebilir.[3]