Kelebek etkisi, bir dinamik sistemin başlangıç koşullarındaki küçük farklılıkların ilerleyen zamanda büyük sonuç ayrılıklarına dönüşebilmesini anlatan kavramdır. Özellikle kaotik davranış gösteren sistemlerde, birbirine çok yakın iki başlangıç durumu zamanla belirgin biçimde farklılaşabilir. Kavram, meteorolog Edward Lorenz'in 1960'ların başında atmosferin matematiksel modelleri üzerinde yaptığı çalışmalarla ilişkilidir.[1]
ÖNGÖRÜLEBİLİRLİĞİN SINIRLARI
Lorenz'in çalışmaları, bir sistemin belirli denklemlere göre işlemesinin onun geleceğinin sınırsız doğrulukla hesaplanabileceği anlamına gelmediğini gösterdi. Başlangıç durumunu tam olarak bilememek, küçük ölçüm veya hesap farklarının büyümesiyle tahminleri sınırlar. Dolayısıyla kaotik davranış, zorunlu olarak kuralsızlık ya da fizik yasalarının yokluğu demek değildir. Belirlenimci bir model de uygulamada uzun vadeli öngörü güçlüğü yaratabilir.[1][2]
Kelebek benzetmesi, Lorenz'in 1972'de sunduğu ve Brezilya'daki bir kelebeğin kanat çırpmasının Teksas'ta kasırga başlatıp başlatamayacağını soran konuşmasının başlığıyla tanındı. Bu anlatım, belirli bir kelebeğin belirli bir kasırganın tek nedeni olduğuna dair deneysel bir sonuç olarak okunmamalıdır. Atmosfer gibi çok ölçekli sistemlerde küçük etkilerin büyümesini tartışmaya açan bir benzetmedir. Kavram, hava tahminlerinin yanında farklı bilim dallarında doğrusal olmayan sistemlerin incelenmesine katkı sağlamıştır.[1][2]