Kobalt (Co), atom numarası 27 olan, periyodik tablonun 9. grubundaki bir geçiş metalidir. Oda sıcaklığında katı olan metal, parlak gümüşümsü-mavi görünümüyle tanınır ve manyetik özellik gösterir. Kobaltın kullanım ve davranışları elementel hâline, bileşiklerine veya karışım oluşturduğu alaşımlara göre değişir. [1][2]
Keşfi ve doğada bulunması
Kobalt bileşikleri, metalin ayrı bir element olarak tanınmasından yüzyıllar önce cam ve seramiklere mavi renk vermek için kullanılıyordu. İsveçli kimyager Georg Brandt, mavi renkli cevherlerin etkisinin bizmuttan değil, başka bir elementten kaynaklandığını gösterdi; sonuçlarını 1739’da yayımladı. Kobalt adı, Alman madencilerin cevherlerle ilişkilendirdiği “kobold” sözcüğüyle bağlantılıdır. Kobaltit ve eritrit, kobalt içeren mineraller arasındadır. Metal çoğu kez nikel rafinasyonu sırasında yan ürün olarak elde edilir. [1][2]
Kullanım alanları ve biyolojik rolü
Kobalt, alüminyum ve nikel gibi metallerle oluşturduğu alaşımlarla güçlü kalıcı mıknatısların üretiminde kullanılır. Kobaltlı bazı alaşımlar yüksek sıcaklıklara dayanabildiğinden gaz türbinleri ve jet motorları gibi alanlarda işe yarar. Metal kaplamalarda görünümünden, sertliğinden ve korozyona karşı direncinden yararlanılır. Kobalt tuzları cam, seramik, porselen ve emayelere mavi renk vermek için kullanılmıştır. [1][2]
Kobalt-60 radyoaktif bir izotoptur ve gama ışını kaynağı olarak bazı kanser tedavilerinde, izleyici uygulamalarında ve kontrollü ışınlamada kullanılır. Kobalt, B₁₂ vitamininin yapısında bulunduğundan canlılar için biyolojik öneme sahiptir. Ancak bu gereklilik, kobalt bileşiklerinin her miktarda zararsız olduğu anlamına gelmez; yüksek miktarlardaki maruziyetin etkileri bileşiğe ve koşullara bağlıdır. [1][2]