Ksilem, damarlı bitkilerde suyun ve çözünmüş mineral maddelerin taşınmasında görev alan iletim dokusudur. Kök, gövde ve yapraklardaki iletim sistemi boyunca uzanır. Organik maddelerin taşınmasında başlıca görev alan floemle birlikte bitkinin damar sistemini oluşturur. Odunsu bitkilerde geniş yer kaplayabilir ve iletim görevinin yanında gövdenin dayanıklılığına da katkı sağlar.[1]
İLETİM HÜCRELERİ
Ksilemin su ileten hücreleri arasında trakeitler ve trake elemanları bulunur. Bu hücreler olgunlaştığında canlı içeriklerini kaybeder; kalınlaşmış çeperleri lignin içerir. Trakeitlerde su, çeperlerdeki geçitlerden ilerlerken trake elemanları uçlarındaki açıklıklarla birbirine bağlanabilir. Ancak ksilemin bütün hücreleri ölü değildir; dokuda canlı parankima hücreleri de yer alır.[2]
GÖVDEDEKİ DÜZENİ
Ksilem ile floem, gövdede iletim demetleri oluşturabilir. Birçok çift çenekli bitkide demetler gövdenin çevresinde halka biçiminde düzenlenirken tek çeneklilerde daha dağınık bulunur. Kambiyumun bulunduğu gövdelerde bu bölünen hücre tabakası yeni iletim dokularını üretir. İç tarafa doğru ksilem, dış tarafa doğru floem oluşması, gövdenin kalınlaşmasına katkıda bulunur.[1][2]
ODUNLA İLİŞKİSİ
Odun, kambiyumun zaman içinde oluşturduğu ikincil ksilemden meydana gelir. Hücre çeperlerindeki kalınlaşma ve lignin, dokunun sertliğinde etkilidir. Büyüme koşullarının mevsimlere göre değiştiği ağaçlarda, farklı dönemlerde oluşan iletim hücrelerinin boyutları da değişebilir. Bu yapısal farklılıklar büyüme halkalarının oluşumuna katılır; halkaların görünümü bitkinin türüne ve büyüme ortamına bağlıdır.[2]