Kubbetü's-Sahre, Kudüs'teki Harem-i Şerif alanında yer alan kubbeli İslam anıtıdır. Emevî halifesi Abdülmelik döneminde, 7. yüzyılın sonunda inşa edilmiştir. Merkezindeki kaya çevresinde düzenlenen yapı, dinî ziyaret işlevi ve erken İslam mimarisinin gelişimi bakımından önem taşır. Yapının kuruluşu, üzerindeki kitabe ve tarihî kaynaklarla tarihlendirilir.[1][2]
SEKİZGEN PLAN
Yapı sekizgen bir dış çevreye ve merkezî kubbeyi taşıyan dairesel bir düzene sahiptir. Dört ana yöne açılan kapılar, iç mekâna giriş sağlar. Kayanın çevresinde sütunlar ve payelerle ayrılmış dolaşım alanları bulunur. Kubbenin oturduğu yüksek kasnak, yapının dış görünüşünü belirlerken içteki mimari düzeni de vurgular.[2]
MOZAİKLER VE YAZILAR
İç bezemelerde cam mozaikler, bitkisel motifler ve yazılar kullanılmıştır. Bizans mozaik teknikleriyle Sasani kökenli bazı bezeme unsurları, İslamî bir anlam çerçevesinde bir araya getirilmiştir. Kur'an'dan alınan kitabeler bu programın parçasıdır. Anıt, bu yönüyle farklı sanat geleneklerinin erken İslam dünyasında yeniden yorumlanmasını gösterir.[1][2]
İNANÇ VE ONARIMLAR
İslam geleneğinde merkezdeki kaya, Hz. Muhammed'in miraç yolculuğuyla ilişkilendirilir. Yapı tarih boyunca farklı yönetimler altında değişiklikler ve onarımlar geçirmiştir. Osmanlı döneminde Kanûnî Sultan Süleyman'ın yaptırdığı çalışmalar sırasında dış cepheler çinilerle kaplanmıştır. Bugünkü görünüm, ilk Emevî yapısının yanı sıra sonraki dönemlerin müdahalelerini de yansıtır.[1][2]