Lakolit, magmanın yer kabuğundaki kayaç tabakaları arasına sokulmasıyla oluşan, tabakalarla uyumlu bir magmatik sokulum türüdür. Tipik biçiminde alt yüzey görece düz, üst yüzey ise kubbe biçimindedir; üstteki tabakalar sokulumun etkisiyle yükselir. Bu genel geometri lakoliti, kayaç tabakalarını keserek ilerleyen dayk gibi yapılardan ayırt etmeye yardımcı olur. [1]
Oluşumu ve biçimi
Magma, yer kabuğundaki tabakalar arasına ilerleyip burada yatay yönde yayılabilir. Biriken magma, üzerindeki kayaçları kaldırıp büker; magma soğuyup katılaştığında yer altında magmatik bir gövde kalır. Lakolitler çoğunlukla tortul kayaç tabakalarıyla ilişkili olarak tanımlanır. Ancak “düz taban ve kubbemsi tavan” tanımı, idealize edilmiş genel bir biçimi anlatır; doğadaki sokulumların geometrisi ve çevre kayaçlarla ilişkisi değişebilir. [1][2]
Lakolitlerin büyüme biçimini açıklamak için magmanın basıncı, kayaçların kırılması ve üstteki kayaç kütlesinin etkisi gibi mekanizmalar incelenir. Bunger ve Cruden’in çalışması, lakolitlerin ve büyük mafik sill’lerin büyümesini modelleyerek bu yapıların geometrisini ele alır; makale, gerçek lakolit biçimlerinin her zaman basit, çan biçimli bir modelle açıklanamayabileceğini vurgular. Bu nedenle lakolit tanımlanırken hem tabakalarla uyumlu yerleşim hem de üst kayaçlarda oluşturduğu deformasyon dikkate alınır. [2]
Jeolojik önemi
Lakolitler, magmanın yer kabuğunda nasıl ilerlediğini ve tabakalı kayaçları nasıl deforme ettiğini anlamak için incelenen sokulumlardandır. Üstteki tabakaların yükselmesi, arazide yapının çevresindeki kayaçların eğimini değiştirebilir. Sonradan aşınma gerçekleşirse yer altında oluşmuş magmatik gövde yüzeyde açığa çıkabilir. Terim, kubbemsi üst yüzeye ve tabakaları yükselten sokulum geometrisine sahip yapılar için kullanılır; her yatay magmatik kütle lakolit sayılmaz. [1][2]