Litoloji, kayaçların gözlenebilir özelliklerini tanımlama ve kaya birimlerini bu özellikler temelinde ayırt etme yaklaşımıdır. Terim, bir el örneğinin niteliğini ya da belirli bir ölçekteki kaya kütlesinin özelliklerini anlatabilir. Kullanılan tanımın ayrıntısı, gözlem ölçeğine ve jeolojik çalışmanın amacına bağlıdır. Kayaç özelliklerinin tutarlı biçimde kaydedilmesi, jeolojik haritalama ve birimler arasında karşılaştırma yapılması için önemlidir. [1][2]
Tanımlamada kullanılan özellikler
Litolojik betimlemelerde mineral ve kimyasal bileşim, tane boyu, doku ve renk gibi özellikler dikkate alınabilir. Tabakalanma, kayaç bileşenlerinin ilişkisi ve başka ayırt edici yapılar da tanımlamaya yardımcı olur. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumunun jeolojik kavram modellemesine ilişkin çalışması, el örneği litolojisinin bileşenlerin nitelikleri ve aralarındaki ilişkiler üzerinden açıklanabileceğini belirtir. Bu nedenle litoloji yalnızca kayaç adını vermek değildir; kayaç kütlesinin hangi özelliklerinin, hangi ölçekte tarif edildiğini de içerir. Örneğin mineral bileşimi ve kristalli doku granit örneğini betimlemede, tane boyu ve çimentolanmış parçalar ise konglomera örneğini tanımada kullanılabilir. [2]
Jeolojik sınıflandırmadaki yeri
Litoloji, kayaçların oluşum öyküsüne ilişkin yorumla aynı şey değildir. Uluslararası Stratigrafi Komisyonunun kılavuzuna göre litostratigrafik birimler, gözlenebilir litolojik özellikleri ve stratigrafik ilişkileri temelinde tanınır; birimin yaşı veya oluşum biçimi tek başına tanımlayıcı ölçüt değildir. Bu tür birimler jeolojik haritalamanın temel araçları arasındadır. Birim sınırları, ayırt edici kaya özelliklerinin değiştiği yerlerde belirlenebilir; geçişli alanlarda sınırın nasıl çizileceği çalışmanın ölçütlerine bağlı olabilir. Litolojik gözlemler böylece sınıflandırma ve haritalamaya veri sağlar, ancak tek başlarına geçmiş çevreyi ya da jeolojik süreçleri kesin biçimde açıklamaz. [1][2]