Logos, Antik Yunan düşüncesinde söz, açıklama, hesap ve akıl gibi birbiriyle bağlantılı anlamlarda kullanılan bir terimdir. Felsefe tarihindeki önemi, belirli bir cümlenin ötesinde, dünyanın nasıl anlaşılabileceğini ve düzeninin nasıl açıklanabileceğini ifade edebilmesinden gelir. Terimin içeriği düşünürlere ve dönemlere göre değiştiği için tek ve değişmez bir öğreti olarak ele alınamaz.[1][2]
HERAKLEİTOS'TA LOGOS
Herakleitos'un düşüncesinde logos, insanların özel kanaatlerini aşan ortak bir açıklamayla ilişkilidir. İnsanlar aynı dünyada yaşamalarına rağmen onun düzenini kavramakta başarısız olabilir. Çok sayıda olgu öğrenmek, bu olguları bir araya getiren ilişkiyi anlamakla aynı değildir. Herakleitos'un karşıtlıklar, değişme ve birlik üzerine düşünceleri bu bağlamda okunur.[1]
Logos, Herakleitos'un sözlerinin dinlenmesini istemesiyle evrendeki ortak düzenin anlaşılması arasında bir bağlantı kurar. Ancak günümüze ulaşan kısa ve kimi zaman kapalı ifadeler, yorum farklılıklarına açıktır. Logosun yalnızca bir söylem mi, dünyanın nesnel yapısı mı, yoksa bunları birleştiren bir kavram mı olduğu, araştırmacıların tartıştığı konulardandır.[1]
STOACI DÜŞÜNCEDE
Stoacılıkta logos, evreni düzenleyen etkin ve akılsal ilkeyle ilişkilendirilir. Stoacı fizik, edilgin madde ile ona biçim ve düzen veren etkin ilkeyi ayırt eder. Tanrısal akıl, bu anlayışta dünyanın dışında duran bir tasarımcı olarak değil, doğanın içinde işleyen bir ilke olarak düşünülür.[2]
Bu yaklaşımın ahlaki bir boyutu da vardır. İnsan aklı, daha geniş kozmik düzenle bağlantılı görüldüğünden, doğaya uygun yaşama düşüncesi erdem anlayışına temel oluşturur. Böylece logos terimi, dilsel açıklamadan evren tasarımına ve insanın nasıl yaşaması gerektiğine uzanan farklı soru alanlarını birbirine bağlar.[2]