Lutesyum, simgesi Lu ve atom numarası 71 olan, gümüşî beyaz renkli bir metaldir. Nadir toprak elementleri arasında sınıflandırılır ve lantanit serisinin son elementi kabul edilir. Periyodik tabloda f-blokta gösterilir. Lantanitlerle benzer kimyası nedeniyle genellikle diğer nadir toprak elementlerinin bulunduğu minerallerde, özellikle monazitte, küçük miktarlarda yer alır. [1][2]
Keşfi ve özellikleri
Lutesyumun keşfi, nadir toprak elementlerini birbirinden ayırma çalışmalarının sonucudur. Fransız kimyager Georges Urbain yeni elementi 1907’de yayımladığı çalışmayla bildirdi; Karl Auer von Welsbach ve Charles James de aynı dönemde bağımsız araştırmalar yürütüyordu. Elementin adı, Paris’in Latince adı Lutetia’dan türetilmiştir. Saf lutesyum metali ancak 1953’te elde edildi. Metal yoğun ve serttir; bileşiklerinde yaygın yükseltgenme basamağı +3’tür. Lutesyumun minerallerden ayrılması güç olduğundan üretimi, benzer özellikteki lantanitlerin ayrıştırılmasını gerektirir. [1][2]
Kullanım alanları
Lutesyumun kullanımı birçok yaygın metale kıyasla sınırlıdır. Bazı lutesyum bileşikleri petrol rafinerilerinde hidrokarbonların parçalanmasında katalizör olarak değerlendirilir; metal ve bileşikleri araştırmalarda da kullanılır. Lutesyum oksisit silikatı (LSO) ve lutesyum itriyum oksisit silikatı (LYSO), ışınımı algılayan sintilasyon kristalleridir ve tıbbi görüntüleme dedektörlerinde kullanılabilir. Radyoaktif lutesyum-177 ise belirli hedefleyici moleküllere bağlandığında radyofarmasötiklerin parçası olabilir. Örneğin lutesyum Lu-177 dotatat, somatostatin reseptörü taşıyan gastroenteropankreatik nöroendokrin tümörlerin tedavisinde kullanılan bir ilaçtır. Bu uygulama elementin genel kimyasal davranışından değil, radyoizotopun ve bağlı molekülün özelliklerinden kaynaklanır. Lutesyumun bilinen bir biyolojik işlevi yoktur. [1][3]