Müzehhip, tezhip sanatını icra eden sanatçıya verilen addır. Tezhip, yazma eserleri altın ve çeşitli renklerle bezeme geleneğidir; kitapların yanı sıra hat levhalarında ve başka yazılı yüzeylerde de uygulanır. Kültür Portalı, tezhip sanatçısı için “müzehhib”, tezhiplenmiş eser için “müzehheb” terimlerini kullanır. [1] Türk Maarif Ansiklopedisi ise tezhibi yazı bezeme sanatı olarak tanımlar ve sözcüğün Arapçada “altınlamak” anlamıyla ilişkisini açıklar. [2]
Sanatçının işi ve malzeme
Müzehhip, eserin yüzeyine ve düzenine uygun bir bezeme tasarımı hazırlar; geleneksel motifleri belirli bir kompozisyon içinde uygular. Altın, çalışmaya elverişli hâle getirilerek fırçayla sürülür; renkli boyalar da bezemenin diğer unsurlarını oluşturur. Kültür Portalı’na göre desen, kâğıda aktarılıp boyama ve altınla bezeme aşamalarından geçirilir. [1] İşin niteliği, desen hazırlığı ve ince el işçiliğinin birlikte yürütülmesini gerektirir.
Tarihsel çevre ve kullanım
Tezhip, özellikle el yazması kitaplarda ve Kur’an nüshalarında kullanılan bir bezeme sanatıdır. Sayfa kenarları, başlıklar ve yazı çevresindeki düzenlemeler eserin görsel bütünlüğünü destekler. [1][2] Türk Maarif Ansiklopedisi, tezhibin tarihsel gelişimini Orta Asya’daki örneklerden Anadolu ve Osmanlı dönemindeki uygulamalara uzanan bir çizgide ele alır; farklı dönemlerin üsluplarının ve sanat çevrelerinin etkisine değinir. Saray nakkaşhaneleri de Osmanlı döneminde sanatçıların üretim ve aktarım ortamları arasında yer almıştır. [2]
Müzehhip sözcüğü, belirli bir sanat alanındaki üreticiyi ifade eder; tek başına sanatçının çalıştığı dönemi, kurumunu veya uzmanlık alanını belirtmez. Uygulamanın ayrıntıları da eserin türüne ve bezeme programına göre değişebilir. Tezhip böylece yalnızca altın kullanımıyla sınırlı olmayan, renk, motif ve sayfa düzenini bir araya getiren bir kitap bezeme geleneği olarak tanımlanır. [1][2]